किष्किन्धाकाण्ड - Kiṣkindhākāṇḍa (भाग - २० ;;; Part – 20)

 

किष्किन्धाकाण्ड - Kiṣkindhākāṇḍa (भाग - २० ;;; Part – 20)

Sarga number as per Ramayana	Shlokas extracted	No. of shlokas	Cumulative number of shlokas in this Kanda
66	अनेकशतसाहस्रीं विषण्णां हरिवाहिनीम् | जाम्बवान्समुदीक्ष्यैवं हनुमन्तमथाब्रवीत् || १|| वीर वानरलोकस्य सर्वशास्त्रमथाब्रवीत् | तूष्णीमेकान्तमाश्रित्य हनुमन्किं न जल्पसि || २|| हनुमन्हरिराजस्य सुग्रीवस्य समो ह्यसि | रामलक्ष्मणयोश्चापि तेजसा च बलेन च || ३|| अरिष्टनेमिनः पुत्रौ वैनतेयो महाबलः | गरुत्मानिव विख्यात उत्तमः सर्वपक्षिणाम् || ४|| बहुशो हि मया दृष्टः सागरे स महाबलः | भुजगानुद्धरन्पक्षी महावेगो महायशाः || ५|| पक्षयोर्यद्बलं तस्य तावद्भुजबलं तव | विक्रमश्चापि वेगश्च न ते तेनापहीयते || ६|| बलं बुद्धिश्च तेजश्च सत्त्वं च हरिसत्तम | विशिष्टं सर्वभूतेषु किमात्मानं न बुध्यसे || ७|| अप्सराप्सरसां श्रेष्ठा विख्याता पुञ्जिकस्थला | अज्ञनेति परिख्याता पत्नी केसरिणो हरेः || ८|| अभिशापादभूत्तात वानरी कामरूपिणी | दुहिता वानरेन्द्रस्य कुञ्जरस्य महात्मनः || ९|| कपित्वे चारुसर्वाङ्गी कदा चित्कामरूपिणी | मानुषं विग्रहं कृत्वा यौवनोत्तमशालिनी || १०|| अचरत्पर्वतस्याग्रे प्रावृडम्बुदसंनिभे | विचित्रमाल्याभरणा महार्हक्षौमवासिनी || ११|| तस्या वस्त्रं विशालाक्ष्याः पीतं रक्तदशं शुभम् | स्थितायाः पर्वतस्याग्रे मारुतोऽपहरच्छनैः || १२|| स ददर्श ततस्तस्या वृत्तावूरू सुसंहतौ | स्तनौ च पीनौ सहितौ सुजातं चारु चाननम् || १३|| तां विशालायतश्रोणीं तनुमध्यां यशस्विनीम् | दृष्ट्वैव शुभसर्वाग्नीं पवनः काममोहितः || १४|| स तां भुजाभ्यां पीनाभ्यां पर्यष्वजत मारुतः | मन्मथाविष्टसर्वाङ्गो गतात्मा तामनिन्दिताम् || १५|| सा तु तत्रैव सम्भ्रान्ता सुवृत्ता वाक्यमब्रवीत् | एकपत्नीव्रतमिदं को नाशयितुमिच्छति || १६|| अञ्जनाया वचः श्रुत्वा मारुतः प्रत्यभाषत | न त्वां हिंसामि सुश्रोणि मा भूत्ते सुभगे भयम् || १७|| मनसास्मि गतो यत्त्वां परिष्वज्य यशस्विनि | वीर्यवान्बुद्धिसम्पन्नः पुत्रस्तव भविष्यति || १८|| अभ्युत्थितं ततः सूर्यं बालो दृष्ट्वा महावने | फलं चेति जिघृक्षुस्त्वमुत्प्लुत्याभ्यपतो दिवम् || १९|| शतानि त्रीणि गत्वाथ योजनानां महाकपे | तेजसा तस्य निर्धूतो न विषादं ततो गतः || २०|| तावदापततस्तूर्णमन्तरिक्षं महाकपे | क्षिप्तमिन्द्रेण ते वज्रं क्रोधाविष्टेन धीमता || २१|| ततः शैलाग्रशिखरे वामो हनुरभज्यत | ततो हि नामधेयं ते हनुमानिति कीर्त्यते || २२|| ततस्त्वां निहतं दृष्ट्वा वायुर्गन्धवहः स्वयम् | त्रैलोक्ये भृशसङ्क्रुद्धो न ववौ वै प्रभञ्जनः || २३|| सम्भ्रान्ताश्च सुराः सर्वे त्रैलोक्ये क्षुभिते सति | प्रसादयन्ति सङ्क्रुद्धं मारुतं भुवनेश्वराः || २४|| प्रसादिते च पवने ब्रह्मा तुभ्यं वरं ददौ | अशस्त्रवध्यतां तात समरे सत्यविक्रम || २५|| वज्रस्य च निपातेन विरुजं त्वां समीक्ष्य च | सहस्रनेत्रः प्रीतात्मा ददौ ते वरमुत्तमम् || २६|| स्वच्छन्दतश्च मरणं ते भूयादिति वै प्रभो | स त्वं केसरिणः पुत्रः क्षेत्रजो भीमविक्रमः || २७|| मारुतस्यौरसः पुत्रस्तेजसा चापि तत्समः | त्वं हि वायुसुतो वत्स प्लवने चापि तत्समः || २८|| वयमद्य गतप्राणा भवानस्मासु साम्प्रतम् | दाक्ष्यविक्रमसम्पन्नः पक्षिराज इवापरः || २९|| त्रिविक्रमे मया तात सशैलवनकानना | त्रिः सप्तकृत्वः पृथिवी परिक्रान्ता प्रदक्षिणम् || ३०|| तदा चौषधयोऽस्माभिः सञ्चिता देवशासनात् | निष्पन्नममृतं याभिस्तदासीन्नो महद्बलम् || ३१|| स इदानीमहं वृद्धः परिहीनपराक्रमः | साम्प्रतं कालमस्माकं भवान्सर्वगुणान्वितः || ३२|| तद्विजृम्भस्व विक्रान्तः प्लवताम् उत्तमो ह्यसि | त्वद्वीर्यं द्रष्टुकामेयं सर्वा वानरवाहिनी || ३३|| उत्तिष्ठ हरिशार्दूल लङ्घयस्व महार्णवम् | परा हि सर्वभूतानां हनुमन्या गतिस्तव || ३४|| विषाण्णा हरयः सर्वे हनुमन्किमुपेक्षसे | विक्रमस्व महावेगो विष्णुस्त्रीन्विक्रमानिव || ३५|| ततस्तु वै जाम्बवताभिचोदितः प्रतीतवेगः पवनात्मजः कपिः | प्रहर्षयंस्तां हरिवीर वाहिनीं चकार रूपं महदात्मनस्तदा || ३६||	36	1740
Jambavan recounts the birth of Shri Hanuman, his adventure in flying towards Sun, even as a child.  The boons that Shri Hanuman got from Brahma, Indra and others.
67	संस्तूयमानो हनुमान्व्यवर्धत महाबलः | समाविध्य च लाङ्गूलं हर्षाच्च बलमेयिवान् || १|| तस्य संस्तूयमानस्य सर्वैर्वानरपुङ्गवैः | तेजसापूर्यमाणस्य रूपमासीदनुत्तमम् || २|| यथा विजृम्भते सिंहो विवृद्धो गिरिगह्वरे | मारुतस्यौरसः पुत्रस्तथा सम्प्रति जृम्भते || ३|| अशोभत मुखं तस्य जृम्भमाणस्य धीमतः | अम्बरीषोपमं दीप्तं विधूम इव पावकः || ४|| हरीणामुत्थितो मध्यात्सम्प्रहृष्टतनूरुहः | अभिवाद्य हरीन्वृद्धान्हनुमानिदमब्रवीत् || ५|| अरुजन्पर्वताग्राणि हुताशनसखोऽनिलः | बलवानप्रमेयश्च वायुराकाशगोचरः || ६|| तस्याहं शीघ्रवेगस्य शीघ्रगस्य महात्मनः | मारुतस्यौरसः पुत्रः प्लवने नास्ति मे समः || ७|| उत्सहेयं हि विस्तीर्णमालिखन्तमिवाम्बरम् | मेरुं गिरिमसङ्गेन परिगन्तुं सहस्रशः || ८|| बाहुवेगप्रणुन्नेन सागरेणाहमुत्सहे | समाप्लावयितुं लोकं सपर्वतनदीह्रदम् || ९|| ममोरुजङ्घावेगेन भविष्यति समुत्थितः | संमूर्छितमहाग्राहः समुद्रो वरुणालयः || १०|| पन्नगाशनमाकाशे पतन्तं पक्षिसेवितम् | वैनतेयमहं शक्तः परिगन्तुं सहस्रशः || ११|| उदयात्प्रस्थितं वापि ज्वलन्तं रश्मिमालिनम् | अनस्तमितमादित्यमभिगन्तुं समुत्सहे || १२|| ततो भूमिमसंस्पृश्य पुनरागन्तुमुत्सहे | प्रवेगेनैव महता भीमेन प्लवगर्षभाः || १३|| उत्सहेयमतिक्रान्तुं सर्वानाकाशगोचरान् | सागरं क्षोभयिष्यामि दारयिष्यामि मेदिनीम् || १४|| पर्वतान्कम्पयिष्यामि प्लवमानः प्लवङ्गमाः | हरिष्ये चोरुवेगेन प्लवमानो महार्णवम् || १५|| लतानां वीरुधां पुष्पं पादपानां च सर्वशः | अनुयास्यति मामद्य प्लवमानं विहायसा | भविष्यति हि मे पन्थाः स्वातेः पन्था इवाम्बरे || १६|| चरन्तं घोरमाकाशमुत्पतिष्यन्तमेव च | द्रक्ष्यन्ति निपतन्तं च सर्वभूतानि वानराः || १७|| महामेरुप्रतीकाशं मां द्रक्ष्यध्वं प्लवङ्गमाः | दिवमावृत्य गच्छन्तं ग्रसमानमिवाम्बरम् || १८|| विधमिष्यामि जीमूतान्कम्पयिष्यामि पर्वतान् | सागरं क्षोभयिष्यामि प्लवमानः समाहितः || १९|| वैनतेयस्य वा शक्तिर्मम वा मारुतस्य वा | ऋते सुपर्णराजानं मारुतं वा महाबलम् | न हि भूतं प्रपश्यामि यो मां प्लुतमनुव्रजेत् || २०|| निमेषान्तरमात्रेण निरालम्भनमम्बरम् | सहसा निपतिष्यामि घनाद्विद्युदिवोत्थिता || २१|| भविष्यति हि मे रूपं प्लवमानस्य सागरम् | विष्णोः प्रक्रममाणस्य तदा त्रीन्विक्रमानिव || २२|| बुद्ध्या चाहं प्रपश्यामि मनश्चेष्टा च मे तथा | अहं द्रक्ष्यामि वैदेहीं प्रमोदध्वं प्लवङ्गमाः || २३|| मारुतस्य समो वेगे गरुडस्य समो जवे | अयुतं योजनानां तु गमिष्यामीति मे मतिः || २४|| वासवस्य सवज्रस्य ब्रह्मणो वा स्वयम्भुवः | विक्रम्य सहसा हस्तादमृतं तदिहानये | लङ्कां वापि समुत्क्षिप्य गच्छेयमिति मे मतिः || २५|| तमेवं वानरश्रेष्ठं गर्जन्तममितौजसं | उवाच परिसंहृष्टो जाम्बवान्हरिसत्तमः || २६|| वीर केसरिणः पुत्र वेगवन्मारुतात्मज | ज्ञातीनां विपुलं शोकस्त्वया तात प्रणाशितः || २७|| तव कल्याणरुचयः कपिमुख्याः समागताः | मङ्गलं कार्यसिद्ध्यर्थं करिष्यन्ति समाहिताः || २८|| ऋषीणां च प्रसादेन कपिवृद्धमतेन च | गुरूणां च प्रसादेन प्लवस्व त्वं महार्णवम् || २९|| स्थास्यामश्चैकपादेन यावदागमनं तव | त्वद्गतानि च सर्वेषां जीवितानि वनौकसाम् || ३०|| ततस्तु हरिशार्दूलस्तानुवाच वनौकसः | नेयं मम मही वेगं प्लवने धारयिष्यति || ३१|| एतानि हि नगस्यास्य शिलासङ्कटशालिनः | शिखराणि महेन्द्रस्य स्थिराणि च महान्ति च || ३२|| एतानि मम निष्पेषं पादयोः पततां वराः | प्लवतो धारयिष्यन्ति योजनानामितः शतम् || ३३|| ततस्तु मारुतप्रख्यः स हरिर्मारुतात्मजः | आरुरोह नगश्रेष्ठं महेन्द्रमरिमर्दनः || ३४|| वृतं नानाविधैर्वृक्षैर्मृगसेवितशाद्वलम् | लताकुसुमसम्बाधं नित्यपुष्पफलद्रुमम् || ३५|| सिंहशार्दूलचरितं मत्तमातङ्गसेवितम् | मत्तद्विजगणोद्घुष्टं सलिलोत्पीडसङ्कुलम् || ३६|| महद्भिरुच्छ्रितं शृङ्गैर्महेन्द्रं स महाबलः | विचचार हरिश्रेष्ठो महेन्द्रसमविक्रमः || ३७|| पादाभ्यां पीडितस्तेन महाशैलो महात्मना | ररास सिंहाभिहतो महान्मत्त इव द्विपः || ३८|| मुमोच सलिलोत्पीडान्विप्रकीर्णशिलोच्चयः | वित्रस्तमृगमातङ्गः प्रकम्पितमहाद्रुमः || ३९|| नानागन्धर्वमिथुनैः पानसंसर्गकर्कशैः | उत्पतद्भिर्विहङ्गैश्च विद्याधरगणैरपि || ४०|| त्यज्यमानमहासानुः संनिलीनमहोरगः | शैलशृङ्गशिलोद्घातस्तदाभूत्स महागिरिः || ४१|| निःश्वसद्भिस्तदा तैस्तु भुजगैरर्धनिःसृतैः | सपताक इवाभाति स तदा धरणीधरः || ४२|| ऋषिभिस्त्रास सम्भ्रान्तैस्त्यज्यमानः शिलोच्चयः | सीदन्महति कान्तारे सार्थहीन इवाध्वगः || ४३|| स वेगवान्वेगसमाहितात्मा हरिप्रवीरः परवीरहन्ता | मनः समाधाय महानुभावो जगाम लङ्कां मनसा मनस्वी || ४४||	44	1784
Shri Hanuman agrees to leap the ocean and he increases his physique, fit enough to take a leap, and starts declaring his capabilities, by which the other vanaras feel elated and exited.

 

इत्यार्षे श्री रामायणे किष्किन्धाकाण्डे विंशतिः भाग:

Kiṣkindhākāṇḍa Part-19

Introduction to Sundarakāṇḍa