सुन्दरकाण्ड - Sundarakāṇḍa (भाग - २ ;;; Part – 2)

 

सुन्दरकाण्ड - Sundarakāṇḍa (भाग - २ ;;; Part – 2)

Sarga number as per Ramayana	Shlokas extracted	No. of shlokas	Cumulative number of shlokas in this Kanda
2	स सागरमनाधृष्यमतिक्रम्य महाबलः | त्रिकूटशिखरे लङ्कां स्थितां स्वस्थो ददर्श ह || १|| ततः पादपमुक्तेन पुष्पवर्षेण वीर्यवान् | अभिवृष्टः स्थितस्तत्र बभौ पुष्पमयो यथा || २|| योजनानां शतं श्रीमांस्तीर्त्वाप्युत्तमविक्रमः | अनिश्वसन्कपिस्तत्र न ग्लानिमधिगच्छति || ३|| शतान्यहं योजनानां क्रमेयं सुबहून्यपि | किं पुनः सागरस्यान्तं सङ्ख्यातं शतयोजनम् || ४|| गिरिमूर्ध्नि स्थितां लङ्कां पाण्डुरैर्भवनैः शुभैः | ददर्श स कपिः श्रीमान्पुरमाकाशगं यथा || ५|| पालितां राक्षसेन्द्रेण निर्मितां विश्वकर्मणा | प्लवमानामिवाकाशे ददर्श हनुमान्पुरीम् || ६|| सम्पूर्णां राक्षसैर्घोरैर्नागैर्भोगवतीम् इव | अचिन्त्यां सुकृतां स्पष्टां कुबेराध्युषितां पुरा || ७|| दंष्ट्रिभिर्बहुभिः शूरैः शूलपट्टिशपाणिभिः | रक्षितां राक्षसैर्घोरैर्गुहामाशीविषैरपि || ८|| वप्रप्राकारजघनां विपुलाम्बुनवाम्बराम् | शतघ्नीशूलकेशान्तामट्टालकवतंसकाम् || ९|| द्वारमुत्तरमासाद्य चिन्तयामास वानरः | कैलासशिखरप्रख्यमालिखन्तमिवाम्बरम् | ध्रियमाणमिवाकाशमुच्छ्रितैर्भवनोत्तमैः || १०|| तस्याश्च महतीं गुप्तिं सागरं च निरीक्ष्य सः | रावणं च रिपुं घोरं चिन्तयामास वानरः || ११|| मयि दृष्टे तु रक्षोभी रामस्य विदितात्मनः | भवेद्व्यर्थमिदं कार्यं रावणानर्थमिच्छतः || १२|| न हि शक्यं क्व चित्स्थातुमविज्ञातेन राक्षसैः | अपि राक्षसरूपेण किमुतान्येन केन चित् || १३|| वायुरप्यत्र नाज्ञातश् चरेदिति मतिर्मम | न ह्यस्त्यविदितं किं चिद्राक्षसानां बलीयसाम् || १४|| इहाहं यदि तिष्ठामि स्वेन रूपेण संवृतः | विनाशमुपयास्यामि भर्तुरर्थश्च हीयते || १५|| तदहं स्वेन रूपेण रजन्यां ह्रस्वतां गतः | लङ्कामभिपतिष्यामि राघवस्यार्थसिद्धये || १६|| रावणस्य पुरीं रात्रौ प्रविश्य सुदुरासदाम् | विचिन्वन्भवनं सर्वं द्रक्ष्यामि जनकात्मजाम् || १७|| इति सञ्चिन्त्य हनुमान्सूर्यस्यास्तमयं कपिः | आचकाङ्क्षे तदा वीरा वैदेह्या दर्शनोत्सुकः | पृषदंशकमात्रः सन्बभूवाद्भुतदर्शनः ||१८||	18	67
Shri Hanuman reaches Lanka and observes the beautiful city from a mountain top and decides to wait for night to arrive, so that he can enter the city.
4                                                                                                                                 5	स लम्बशिखरे लम्बे लम्बतोयदसंनिभे | सत्त्वमास्थाय मेधावी हनुमान्मारुतात्मजः || १|| निशि लङ्कां महासत्त्वो विवेश कपिकुञ्जरः | रम्यकाननतोयाढ्यां पुरीं रावणपालिताम् || २|| शारदाम्बुधरप्रख्यैर्भवनैरुपशोभिताम् | सागरोपमनिर्घोषां सागरानिलसेविताम् || ३|| सुपुष्टबलसङ्गुप्तां यथैव विटपावतीम् | चारुतोरणनिर्यूहां पाण्डुरद्वारतोरणाम् || ४|| भुजगाचरितां गुप्तां शुभां भोगवतीम् इव | तां सविद्युद्घनाकीर्णां ज्योतिर्मार्गनिषेविताम् || ५|| चण्डमारुतनिर्ह्रादां यथेन्द्रस्यामरावतीम् | शातकुम्भेन महता प्राकारेणाभिसंवृताम् || ६|| किङ्किणीजालघोषाभिः पताकाभिरलङ्कृताम् | आसाद्य सहसा हृष्टः प्राकारमभिपेदिवान् || ७|| विस्मयाविष्टहृदयः पुरीमालोक्य सर्वतः | जाम्बूनदमयैर्द्वारैर्वैदूर्यकृतवेदिकैः || ८|| मणिस्फटिक मुक्ताभिर्मणिकुट्टिमभूषितैः | तप्तहाटकनिर्यूहै राजतामलपाण्डुरैः || ९|| वैदूर्यतलसोपानैः स्फाटिकान्तरपांसुभिः | चारुसञ्जवनोपेतैः खमिवोत्पतितैः शुभैः || १०|| क्रौञ्चबर्हिणसङ्घुष्टे राजहंसनिषेवितैः | तूर्याभरणनिर्घोषैः सर्वतः प्रतिनादिताम् || ११|| वस्वोकसाराप्रतिमां समीक्ष्य नगरीं ततः | खमिवोत्पतितां लङ्कां जहर्ष हनुमान्कपिः || १२|| तां समीक्ष्य पुरीं लङ्कां राक्षसाधिपतेः शुभाम् | अनुत्तमामृद्धियुतां चिन्तयामास वीर्यवान् || १३|| नेयमन्येन नगरी शक्या धर्षयितुं बलात् | रक्षिता रावणबलैरुद्यतायुधधारिभिः || १४|| कुमुदाङ्गदयोर्वापि सुषेणस्य महाकपेः | प्रसिद्धेयं भवेद्भूमिर्मैन्दद्विविदयोरपि || १५|| विवस्वतस्तनूजस्य हरेश्च कुशपर्वणः | ऋक्षस्य केतुमालस्य मम चैव गतिर्भवेत् || १६|| समीक्ष्य तु महाबाहो राघवस्य पराक्रमम् | लक्ष्मणस्य च विक्रान्तमभवत्प्रीतिमान्कपिः || १७|| तां रत्नवसनोपेतां कोष्ठागारावतंसकाम् | यन्त्रागारस्तनीमृद्धां प्रमदामिव भूषिताम् || १८|| तां नष्टतिमिरां दीपैर्भास्वरैश्च महागृहैः | नगरीं राक्षसेन्द्रस्य ददर्श स महाकपिः || १९|| प्रविष्टः सत्त्वसम्पन्नो निशायां मारुतात्मजः | स महापथमास्थाय मुक्तापुष्पविराजितम् || २०|| हसितोद्घुष्टनिनदैस्तूर्यघोष पुरः सरैः | वज्राङ्कुशनिकाशैश्च वज्रजालविभूषितैः | गृहमेधैः पुरी रम्या बभासे द्यौरिवाम्बुदैः || २१|| प्रजज्वाल तदा लङ्का रक्षोगणगृहैः शुभैः | सिताभ्रसदृशैश्चित्रैः पद्मस्वस्तिकसंस्थितैः | वर्धमानगृहैश्चापि सर्वतः सुविभाषितैः || २२|| तां चित्रमाल्याभरणां कपिराजहितङ्करः | राघवार्थं चरञ्श्रीमान्ददर्श च ननन्द च || २३|| शुश्राव मधुरं गीतं त्रिस्थानस्वरभूषितम् | स्त्रीणां मदसमृद्धानां दिवि चाप्सरसाम् इव || २४|| शुश्राव काञ्चीनिनादं नूपुराणां च निःस्वनम् | सोपाननिनदांश्चैव भवनेषु महात्मनम् | आस्फोटितनिनादांश्च क्ष्वेडितांश्च ततस्ततः || २५|| स्वाध्याय निरतांश्चैव यातुधानान्ददर्श सः | रावणस्तवसंयुक्तान्गर्जतो राक्षसानपि || २६|| राजमार्गं समावृत्य स्थितं रक्षोबलं महत् | ददर्श मध्यमे गुल्मे राक्षसस्य चरान्बहून् || २७|| दीक्षिताञ्जटिलान्मुण्डान्गोऽजिनाम्बरवाससः | दर्भमुष्टिप्रहरणानग्निकुण्डायुधांस्तथा || २८|| कूटमुद्गरपाणींश्च दण्डायुधधरानपि | एकाक्षानेककर्णांश्च चलल्लम्बपयोधरान् || २९|| करालान्भुग्नवक्त्रांश्च विकटान्वामनांस्तथा | धन्विनः खड्गिनश्चैव शतघ्नी मुसलायुधान् | परिघोत्तमहस्तांश्च विचित्रकवचोज्ज्वलान् || ३०|| नातिष्ठूलान्नातिकृशान्नातिदीर्घातिह्रस्वकान् | विरूपान्बहुरूपांश्च सुरूपांश्च सुवर्चसः || ३१|| शक्तिवृक्षायुधांश्चैव पट्टिशाशनिधारिणः | क्षेपणीपाशहस्तांश्च ददर्श स महाकपिः || ३२|| स्रग्विणस्त्वनुलिप्तांश्च वराभरणभूषितान् | तीक्ष्णशूलधरांश्चैव वज्रिणश्च महाबलान् || ३३|| शतसाहस्रमव्यग्रमारक्षं मध्यमं कपिः | प्राकारावृतमत्यन्तं ददर्श स महाकपिः || ३४|| त्रिविष्टपनिभं दिव्यं दिव्यनादविनादितम् | वाजिहेषितसङ्घुष्टं नादितं भूषणैस्तथा || ३५|| रथैर्यानैर्विमानैश्च तथा गजहयैः शुभैः | वारणैश्च चतुर्दन्तैः श्वेताभ्रनिचयोपमैः || ३६|| भूषितं रुचिरद्वारं मत्तैश्च मृगपक्षिभिः | राक्षसाधिपतेर्गुप्तमाविवेश गृहं कपिः || ३७|| अव्यक्तलेखामिव चन्द्रलेखां पांसुप्रदिग्धामिव हेमलेखाम् | क्षतप्ररूढामिव बाणलेखां वायुप्रभिन्नामिव मेघलेखाम् || ३८|| सीतामपश्यन्मनुजेश्वरस्य रामस्य पत्नीं वदतां वरस्य | बभूव दुःखाभिहतश् चिरस्य प्लवङ्गमो मन्द इवाचिरस्य || ३९||	39	106
Entering Lanka at night by placing his left foot desiring the destruction of enemies, Shri Hanuman hears various musical instruments being played upon inside. He also observes enemies' forces and moves towards the royal gynaeceum.

इत्यार्षे श्री रामायणे सुन्दरकाण्डे द्वितीय: भाग:

 

Sundarakāṇḍa Part-1

Sundarakāṇḍa Part-3

 

सुन्दरकाण्ड - Sundarakāṇḍa (भाग - १ ;;; Part – 1)

 

सुन्दरकाण्ड - Sundarakāṇḍa (भाग - १ ;;; Part – 1)

 

Sarga number as per Ramayana	Shlokas extracted	No. of shlokas	Cumulative number of shlokas in this Kanda
1 (Part-I)	ततो रावणनीतायाः सीतायाः शत्रुकर्शनः | इयेष पदमन्वेष्टुं चारणाचरिते पथि || १|| अथ वैदूर्यवर्णेषु शाद्वलेषु महाबलः | धीरः सलिलकल्पेषु विचचार यथासुखम् || २|| द्विजान्वित्रासयन्धीमानुरसा पादपान्हरन् | मृगांश्च सुबहून्निघ्नन्प्रवृद्ध इव केसरी || ३|| नीललोहितमाञ्जिष्ठपद्मवर्णैः सितासितैः | स्वभावविहितैश्चित्रैर्धातुभिः समलङ्कृतम् || ४|| कामरूपिभिराविष्टमभीक्ष्णं सपरिच्छदैः | यक्षकिंनरगन्धर्वैर्देवकल्पैश्च पन्नगैः || ५|| स तस्य गिरिवर्यस्य तले नागवरायुते | तिष्ठन्कपिवरस्तत्र ह्रदे नाग इवाबभौ || ६|| स सूर्याय महेन्द्राय पवनाय स्वयम्भुवे | भूतेभ्यश्चाञ्जलिं कृत्वा चकार गमने मतिम् || ७|| अञ्जलिं प्राङ्मुखः कुर्वन्पवनायात्मयोनये | ततो हि ववृधे गन्तुं दक्षिणो दक्षिणां दिशम् || ८|| प्लवङ्गप्रवरैर्दृष्टः प्लवने कृतनिश्चयः | ववृधे रामवृद्ध्यर्थं समुद्र इव पर्वसु || ९|| निष्प्रमाण शरीरः सँल्लिलङ्घयिषुरर्णवम् | बाहुभ्यां पीडयामास चरणाभ्यां च पर्वतम् || १०|| स चचालाचलाश्चारु मुहूर्तं कपिपीडितः | तरूणां पुष्पिताग्राणां सर्वं पुष्पमशातयत् || ११|| तेन पादपमुक्तेन पुष्पौघेण सुगन्धिना | सर्वतः संवृतः शैलो बभौ पुष्पमयो यथा || १२|| तेन चोत्तमवीर्येण पीड्यमानः स पर्वतः | सलिलं सम्प्रसुस्राव मदं मत्त इव द्विपः || १३|| पीड्यमानस्तु बलिना महेन्द्रस्तेन पर्वतः | रीतिर्निर्वर्तयामास काञ्चनाञ्जनराजतीः | मुमोच च शिलाः शैलो विशालाः समनःशिलाः || १४|| गिरिणा पीड्यमानेन पीड्यमानानि सर्वशः | गुहाविष्टानि भूतानि विनेदुर्विकृतैः स्वरैः || १५|| स महासत्त्वसंनादः शैलपीडानिमित्तजः | पृथिवीं पूरयामास दिशश्चोपवनानि च || १६|| शिरोभिः पृथुभिः सर्पा व्यक्तस्वस्तिकलक्षणैः | वमन्तः पावकं घोरं ददंशुर्दशनैः शिलाः || १७|| तास्तदा सविषैर्दष्टाः कुपितैस्तैर्महाशिलाः | जज्वलुः पावकोद्दीप्ता विभिदुश्च सहस्रधा || १८|| यानि चौषधजालानि तस्मिञ्जातानि पर्वते | विषघ्नान्यपि नागानां न शेकुः शमितुं विषम् || १९|| भिद्यतेऽयं गिरिर्भूतैरिति मत्वा तपस्विनः | त्रस्ता विद्याधरास्तस्मादुत्पेतुः स्त्रीगणैः सह || २०|| पानभूमिगतं हित्वा हैममासनभाजनम् | पात्राणि च महार्हाणि करकांश्च हिरण्मयान् || २१|| लेह्यानुच्चावचान्भक्ष्यान्मांसानि विविधानि च | आर्षभाणि च चर्माणि खड्गांश्च कनकत्सरून् || २२|| कृतकण्ठगुणाः क्षीबा रक्तमाल्यानुलेपनाः | रक्ताक्षाः पुष्कराक्षाश्च गगनं प्रतिपेदिरे || २३|| हारनूपुरकेयूर पारिहार्य धराः स्त्रियः | विस्मिताः सस्मितास्तस्थुराकाशे रमणैः सह || २४|| दर्शयन्तो महाविद्यां विद्याधरमहर्षयः | सहितास्तस्थुराकाशे वीक्षां चक्रुश् च पर्वतम् || २५|| शुश्रुवुश्च तदा शब्दमृषीणां भावितात्मनाम् | चारणानां च सिद्धानां स्थितानां विमलेऽम्बरे || २६|| एष पर्वतसङ्काशो हनूमान्मारुतात्मजः | तितीर्षति महावेगं समुद्रं मकरालयम् || २७|| रामार्थं वानरार्थं च चिकीर्षन्कर्म दुष्करम् | समुद्रस्य परं पारं दुष्प्रापं प्राप्तुमिच्छति || २८|| दुधुवे च स रोमाणि चकम्पे चाचलोपमः | ननाद च महानादं सुमहानिव तोयदः || २९|| आनुपूर्व्याच्च वृत्तं च लाङ्गूलं रोमभिश् चितम् | उत्पतिष्यन्विचिक्षेप पक्षिराज इवोरगम् || ३०|| तस्य लाङ्गूलमाविद्धमतिवेगस्य पृष्ठतः | ददृशे गरुडेनेव ह्रियमाणो महोरगः || ३१|| बाहू संस्तम्भयामास महापरिघसंनिभौ | ससाद च कपिः कट्यां चरणौ सञ्चुकोप च || ३२|| संहृत्य च भुजौ श्रीमांस्तथैव च शिरोधराम् | तेजः सत्त्वं तथा वीर्यमाविवेश स वीर्यवान् || ३३|| मार्गमालोकयन्दूरादूर्ध्वप्रणिहितेक्षणः | रुरोध हृदये प्राणानाकाशमवलोकयन् || ३४|| पद्भ्यां दृढमवस्थानं कृत्वा स कपिकुञ्जरः | निकुञ्च्य कर्णौ हनुमानुत्पतिष्यन्महाबलः | वानरान्वानरश्रेष्ठ इदं वचनमब्रवीत् || ३५|| यथा राघवनिर्मुक्तः शरः श्वसनविक्रमः | गच्छेत्तद्वद्गमिष्यामि लङ्कां रावणपालिताम् || ३६|| न हि द्रक्ष्यामि यदि तां लङ्कायां जनकात्मजाम् | अनेनैव हि वेगेन गमिष्यामि सुरालयम् || ३७|| यदि वा त्रिदिवे सीतां न द्रक्ष्यामि कृतश्रमः | बद्ध्वा राक्षसराजानमानयिष्यामि रावणम् || ३८|| सर्वथा कृतकार्योऽहमेष्यामि सह सीतया | आनयिष्यामि वा लङ्कां समुत्पाट्य सरावणाम् || ३९|| एवमुक्त्वा तु हनुमान्वानरान्वानरोत्तमः | उत्पपाताथ वेगेन वेगवानविचारयन् || ४०|| प्राप्तभूयिष्ठ पारस्तु सर्वतः प्रतिलोकयन् | योजनानां शतस्यान्ते वनराजिं ददर्श सः || ४१|| ददर्श च पतन्नेव विविधद्रुमभूषितम् | द्वीपं शाखामृगश्रेष्ठो मलयोपवनानि च || ४२|| सागरं सागरानूपान्सागरानूपजान्द्रुमान् | सागरस्य च पत्नीनां मुखान्यपि विलोकयन् || ४३|| स महामेघसङ्काशं समीक्ष्यात्मानमात्मना | निरुन्धन्तमिवाकाशं चकार मतिमान्मतिम् || ४४|| कायवृद्धिं प्रवेगं च मम दृष्ट्वैव राक्षसाः | मयि कौतूहलं कुर्युरिति मेने महाकपिः || ४५|| ततः शरीरं सङ्क्षिप्य तन्महीधरसंनिभम् | पुनः प्रकृतिमापेदे वीतमोह इवात्मवान् || ४६|| स चारुनानाविधरूपधारी परं समासाद्य समुद्रतीरम् | परैरशक्यप्रतिपन्नरूपः समीक्षितात्मा समवेक्षितार्थः || ४७|| ततः स लम्बस्य गिरेः समृद्धे विचित्रकूटे निपपात कूटे | सकेतकोद्दालकनालिकेरे महाद्रिकूटप्रतिमो महात्मा || ४८|| स सागरं दानवपन्नगायुतं बलेन विक्रम्य महोर्मिमालिनम् | निपत्य तीरे च महोदधेस्तदा ददर्श लङ्काममरावतीम् इव || ४९||	49	49
Shri Hanuman leaps over the ocean towards Lanka and by evening he reaches Lanka.

इत्यार्षे श्री रामायणे सुन्दरकाण्डे प्रथम: भाग:

 

Introduction to Sundarakāṇḍa

Sundarakāṇḍa Part-2

 

Introduction to Sundarakāṇḍa (सुन्दरकाण्ड)

 

श्री रामायणम् – Śrī Rāmāyaṇam

Introduction to Sundarakāṇḍa (सुन्दरकाण्ड)

Sundarakāṇḍa covers the following incidents.

·       Shri Hanuman leaps over the ocean towards Lanka, reaches Lanka and enters it.

·       Shri Hanuman enters Ravana’s palace and searches for Sita, sees sleeping Ravana, and finally reaches Ashoka Garden, where Seeta has been kept by Ravana.

·       Shri Hanuman listens, from the top of the tree under which Seeta was sitting, and Ravana’s pleas to accept him as husband, and Seeta’s rejection of the same

·       Shri Hanuman meets Seeta and delivers Shri Rama’s ring to her and takes a head jewel from her for showing to Shri Rama

·       Shri Hanuman challenges the demons and fights with them and eliminates some important warriors from Ravana’s side.  Indrajit, the eldest son of Ravana, captures him by employing Brahmastra

·       Shri Hanuman meets Ravana and advises him to restore Sita to Shri Rama

·       Ravana orders Shri Hanuman tail to be ignited. 

·       ·       Shri Hanuman rejoins the vanaras at the Northern tip of the ocean

·       The vanaras finally reach Kishkinda and conveys the good news of meeting Seeta to Shri Rama.

 

 

 

Kiṣkindhākāṇḍa Part-20

Sundarakāṇḍa Part-1

 

किष्किन्धाकाण्ड - Kiṣkindhākāṇḍa (भाग - २० ;;; Part – 20)

 

किष्किन्धाकाण्ड - Kiṣkindhākāṇḍa (भाग - २० ;;; Part – 20)

Sarga number as per Ramayana	Shlokas extracted	No. of shlokas	Cumulative number of shlokas in this Kanda
66	अनेकशतसाहस्रीं विषण्णां हरिवाहिनीम् | जाम्बवान्समुदीक्ष्यैवं हनुमन्तमथाब्रवीत् || १|| वीर वानरलोकस्य सर्वशास्त्रमथाब्रवीत् | तूष्णीमेकान्तमाश्रित्य हनुमन्किं न जल्पसि || २|| हनुमन्हरिराजस्य सुग्रीवस्य समो ह्यसि | रामलक्ष्मणयोश्चापि तेजसा च बलेन च || ३|| अरिष्टनेमिनः पुत्रौ वैनतेयो महाबलः | गरुत्मानिव विख्यात उत्तमः सर्वपक्षिणाम् || ४|| बहुशो हि मया दृष्टः सागरे स महाबलः | भुजगानुद्धरन्पक्षी महावेगो महायशाः || ५|| पक्षयोर्यद्बलं तस्य तावद्भुजबलं तव | विक्रमश्चापि वेगश्च न ते तेनापहीयते || ६|| बलं बुद्धिश्च तेजश्च सत्त्वं च हरिसत्तम | विशिष्टं सर्वभूतेषु किमात्मानं न बुध्यसे || ७|| अप्सराप्सरसां श्रेष्ठा विख्याता पुञ्जिकस्थला | अज्ञनेति परिख्याता पत्नी केसरिणो हरेः || ८|| अभिशापादभूत्तात वानरी कामरूपिणी | दुहिता वानरेन्द्रस्य कुञ्जरस्य महात्मनः || ९|| कपित्वे चारुसर्वाङ्गी कदा चित्कामरूपिणी | मानुषं विग्रहं कृत्वा यौवनोत्तमशालिनी || १०|| अचरत्पर्वतस्याग्रे प्रावृडम्बुदसंनिभे | विचित्रमाल्याभरणा महार्हक्षौमवासिनी || ११|| तस्या वस्त्रं विशालाक्ष्याः पीतं रक्तदशं शुभम् | स्थितायाः पर्वतस्याग्रे मारुतोऽपहरच्छनैः || १२|| स ददर्श ततस्तस्या वृत्तावूरू सुसंहतौ | स्तनौ च पीनौ सहितौ सुजातं चारु चाननम् || १३|| तां विशालायतश्रोणीं तनुमध्यां यशस्विनीम् | दृष्ट्वैव शुभसर्वाग्नीं पवनः काममोहितः || १४|| स तां भुजाभ्यां पीनाभ्यां पर्यष्वजत मारुतः | मन्मथाविष्टसर्वाङ्गो गतात्मा तामनिन्दिताम् || १५|| सा तु तत्रैव सम्भ्रान्ता सुवृत्ता वाक्यमब्रवीत् | एकपत्नीव्रतमिदं को नाशयितुमिच्छति || १६|| अञ्जनाया वचः श्रुत्वा मारुतः प्रत्यभाषत | न त्वां हिंसामि सुश्रोणि मा भूत्ते सुभगे भयम् || १७|| मनसास्मि गतो यत्त्वां परिष्वज्य यशस्विनि | वीर्यवान्बुद्धिसम्पन्नः पुत्रस्तव भविष्यति || १८|| अभ्युत्थितं ततः सूर्यं बालो दृष्ट्वा महावने | फलं चेति जिघृक्षुस्त्वमुत्प्लुत्याभ्यपतो दिवम् || १९|| शतानि त्रीणि गत्वाथ योजनानां महाकपे | तेजसा तस्य निर्धूतो न विषादं ततो गतः || २०|| तावदापततस्तूर्णमन्तरिक्षं महाकपे | क्षिप्तमिन्द्रेण ते वज्रं क्रोधाविष्टेन धीमता || २१|| ततः शैलाग्रशिखरे वामो हनुरभज्यत | ततो हि नामधेयं ते हनुमानिति कीर्त्यते || २२|| ततस्त्वां निहतं दृष्ट्वा वायुर्गन्धवहः स्वयम् | त्रैलोक्ये भृशसङ्क्रुद्धो न ववौ वै प्रभञ्जनः || २३|| सम्भ्रान्ताश्च सुराः सर्वे त्रैलोक्ये क्षुभिते सति | प्रसादयन्ति सङ्क्रुद्धं मारुतं भुवनेश्वराः || २४|| प्रसादिते च पवने ब्रह्मा तुभ्यं वरं ददौ | अशस्त्रवध्यतां तात समरे सत्यविक्रम || २५|| वज्रस्य च निपातेन विरुजं त्वां समीक्ष्य च | सहस्रनेत्रः प्रीतात्मा ददौ ते वरमुत्तमम् || २६|| स्वच्छन्दतश्च मरणं ते भूयादिति वै प्रभो | स त्वं केसरिणः पुत्रः क्षेत्रजो भीमविक्रमः || २७|| मारुतस्यौरसः पुत्रस्तेजसा चापि तत्समः | त्वं हि वायुसुतो वत्स प्लवने चापि तत्समः || २८|| वयमद्य गतप्राणा भवानस्मासु साम्प्रतम् | दाक्ष्यविक्रमसम्पन्नः पक्षिराज इवापरः || २९|| त्रिविक्रमे मया तात सशैलवनकानना | त्रिः सप्तकृत्वः पृथिवी परिक्रान्ता प्रदक्षिणम् || ३०|| तदा चौषधयोऽस्माभिः सञ्चिता देवशासनात् | निष्पन्नममृतं याभिस्तदासीन्नो महद्बलम् || ३१|| स इदानीमहं वृद्धः परिहीनपराक्रमः | साम्प्रतं कालमस्माकं भवान्सर्वगुणान्वितः || ३२|| तद्विजृम्भस्व विक्रान्तः प्लवताम् उत्तमो ह्यसि | त्वद्वीर्यं द्रष्टुकामेयं सर्वा वानरवाहिनी || ३३|| उत्तिष्ठ हरिशार्दूल लङ्घयस्व महार्णवम् | परा हि सर्वभूतानां हनुमन्या गतिस्तव || ३४|| विषाण्णा हरयः सर्वे हनुमन्किमुपेक्षसे | विक्रमस्व महावेगो विष्णुस्त्रीन्विक्रमानिव || ३५|| ततस्तु वै जाम्बवताभिचोदितः प्रतीतवेगः पवनात्मजः कपिः | प्रहर्षयंस्तां हरिवीर वाहिनीं चकार रूपं महदात्मनस्तदा || ३६||	36	1661
Jambavan recounts the birth of Shri Hanuman, his adventure in flying towards Sun, even as a child.  The boons that Shri Hanuman got from Brahma, Indra and others.
67	संस्तूयमानो हनुमान्व्यवर्धत महाबलः | समाविध्य च लाङ्गूलं हर्षाच्च बलमेयिवान् || १|| तस्य संस्तूयमानस्य सर्वैर्वानरपुङ्गवैः | तेजसापूर्यमाणस्य रूपमासीदनुत्तमम् || २|| यथा विजृम्भते सिंहो विवृद्धो गिरिगह्वरे | मारुतस्यौरसः पुत्रस्तथा सम्प्रति जृम्भते || ३|| अशोभत मुखं तस्य जृम्भमाणस्य धीमतः | अम्बरीषोपमं दीप्तं विधूम इव पावकः || ४|| हरीणामुत्थितो मध्यात्सम्प्रहृष्टतनूरुहः | अभिवाद्य हरीन्वृद्धान्हनुमानिदमब्रवीत् || ५|| अरुजन्पर्वताग्राणि हुताशनसखोऽनिलः | बलवानप्रमेयश्च वायुराकाशगोचरः || ६|| तस्याहं शीघ्रवेगस्य शीघ्रगस्य महात्मनः | मारुतस्यौरसः पुत्रः प्लवने नास्ति मे समः || ७|| उत्सहेयं हि विस्तीर्णमालिखन्तमिवाम्बरम् | मेरुं गिरिमसङ्गेन परिगन्तुं सहस्रशः || ८|| बाहुवेगप्रणुन्नेन सागरेणाहमुत्सहे | समाप्लावयितुं लोकं सपर्वतनदीह्रदम् || ९|| ममोरुजङ्घावेगेन भविष्यति समुत्थितः | संमूर्छितमहाग्राहः समुद्रो वरुणालयः || १०|| पन्नगाशनमाकाशे पतन्तं पक्षिसेवितम् | वैनतेयमहं शक्तः परिगन्तुं सहस्रशः || ११|| उदयात्प्रस्थितं वापि ज्वलन्तं रश्मिमालिनम् | अनस्तमितमादित्यमभिगन्तुं समुत्सहे || १२|| ततो भूमिमसंस्पृश्य पुनरागन्तुमुत्सहे | प्रवेगेनैव महता भीमेन प्लवगर्षभाः || १३|| उत्सहेयमतिक्रान्तुं सर्वानाकाशगोचरान् | सागरं क्षोभयिष्यामि दारयिष्यामि मेदिनीम् || १४|| पर्वतान्कम्पयिष्यामि प्लवमानः प्लवङ्गमाः | हरिष्ये चोरुवेगेन प्लवमानो महार्णवम् || १५|| लतानां वीरुधां पुष्पं पादपानां च सर्वशः | अनुयास्यति मामद्य प्लवमानं विहायसा | भविष्यति हि मे पन्थाः स्वातेः पन्था इवाम्बरे || १६|| चरन्तं घोरमाकाशमुत्पतिष्यन्तमेव च | द्रक्ष्यन्ति निपतन्तं च सर्वभूतानि वानराः || १७|| महामेरुप्रतीकाशं मां द्रक्ष्यध्वं प्लवङ्गमाः | दिवमावृत्य गच्छन्तं ग्रसमानमिवाम्बरम् || १८|| विधमिष्यामि जीमूतान्कम्पयिष्यामि पर्वतान् | सागरं क्षोभयिष्यामि प्लवमानः समाहितः || १९|| वैनतेयस्य वा शक्तिर्मम वा मारुतस्य वा | ऋते सुपर्णराजानं मारुतं वा महाबलम् | न हि भूतं प्रपश्यामि यो मां प्लुतमनुव्रजेत् || २०|| निमेषान्तरमात्रेण निरालम्भनमम्बरम् | सहसा निपतिष्यामि घनाद्विद्युदिवोत्थिता || २१|| भविष्यति हि मे रूपं प्लवमानस्य सागरम् | विष्णोः प्रक्रममाणस्य तदा त्रीन्विक्रमानिव || २२|| बुद्ध्या चाहं प्रपश्यामि मनश्चेष्टा च मे तथा | अहं द्रक्ष्यामि वैदेहीं प्रमोदध्वं प्लवङ्गमाः || २३|| मारुतस्य समो वेगे गरुडस्य समो जवे | अयुतं योजनानां तु गमिष्यामीति मे मतिः || २४|| वासवस्य सवज्रस्य ब्रह्मणो वा स्वयम्भुवः | विक्रम्य सहसा हस्तादमृतं तदिहानये | लङ्कां वापि समुत्क्षिप्य गच्छेयमिति मे मतिः || २५|| तमेवं वानरश्रेष्ठं गर्जन्तममितौजसं | उवाच परिसंहृष्टो जाम्बवान्हरिसत्तमः || २६|| वीर केसरिणः पुत्र वेगवन्मारुतात्मज | ज्ञातीनां विपुलं शोकस्त्वया तात प्रणाशितः || २७|| तव कल्याणरुचयः कपिमुख्याः समागताः | मङ्गलं कार्यसिद्ध्यर्थं करिष्यन्ति समाहिताः || २८|| ऋषीणां च प्रसादेन कपिवृद्धमतेन च | गुरूणां च प्रसादेन प्लवस्व त्वं महार्णवम् || २९|| स्थास्यामश्चैकपादेन यावदागमनं तव | त्वद्गतानि च सर्वेषां जीवितानि वनौकसाम् || ३०|| ततस्तु हरिशार्दूलस्तानुवाच वनौकसः | नेयं मम मही वेगं प्लवने धारयिष्यति || ३१|| एतानि हि नगस्यास्य शिलासङ्कटशालिनः | शिखराणि महेन्द्रस्य स्थिराणि च महान्ति च || ३२|| एतानि मम निष्पेषं पादयोः पततां वराः | प्लवतो धारयिष्यन्ति योजनानामितः शतम् || ३३|| ततस्तु मारुतप्रख्यः स हरिर्मारुतात्मजः | आरुरोह नगश्रेष्ठं महेन्द्रमरिमर्दनः || ३४|| वृतं नानाविधैर्वृक्षैर्मृगसेवितशाद्वलम् | लताकुसुमसम्बाधं नित्यपुष्पफलद्रुमम् || ३५|| सिंहशार्दूलचरितं मत्तमातङ्गसेवितम् | मत्तद्विजगणोद्घुष्टं सलिलोत्पीडसङ्कुलम् || ३६|| महद्भिरुच्छ्रितं शृङ्गैर्महेन्द्रं स महाबलः | विचचार हरिश्रेष्ठो महेन्द्रसमविक्रमः || ३७|| पादाभ्यां पीडितस्तेन महाशैलो महात्मना | ररास सिंहाभिहतो महान्मत्त इव द्विपः || ३८|| मुमोच सलिलोत्पीडान्विप्रकीर्णशिलोच्चयः | वित्रस्तमृगमातङ्गः प्रकम्पितमहाद्रुमः || ३९|| नानागन्धर्वमिथुनैः पानसंसर्गकर्कशैः | उत्पतद्भिर्विहङ्गैश्च विद्याधरगणैरपि || ४०|| त्यज्यमानमहासानुः संनिलीनमहोरगः | शैलशृङ्गशिलोद्घातस्तदाभूत्स महागिरिः || ४१|| निःश्वसद्भिस्तदा तैस्तु भुजगैरर्धनिःसृतैः | सपताक इवाभाति स तदा धरणीधरः || ४२|| ऋषिभिस्त्रास सम्भ्रान्तैस्त्यज्यमानः शिलोच्चयः | सीदन्महति कान्तारे सार्थहीन इवाध्वगः || ४३|| स वेगवान्वेगसमाहितात्मा हरिप्रवीरः परवीरहन्ता | मनः समाधाय महानुभावो जगाम लङ्कां मनसा मनस्वी || ४४||	44	1705
Shri Hanuman agrees to leap the ocean and he increases his physique, fit enough to take a leap, and starts declaring his capabilities, by which the other vanaras feel elated and exited.

 

इत्यार्षे श्री रामायणे किष्किन्धाकाण्डे विंशतिः भाग:

Kiṣkindhākāṇḍa Part-19

Introduction to Sundarakāṇḍa