युद्धकाण्ड - Yuddhakāṇḍa (भाग - १५
;;; Part – 15)
|
Sarga
number as per Ramayana |
Shlokas extracted |
No. of shlokas |
Cumulative number of shlokas in this
Kanda |
|
56 |
तद्दृष्ट्वा सुमहत्कर्म कृतं वानरसत्तमैः | क्रोधमूर्छितरूपस्तु ध्नुवन्परमकार्मुकम् | तत्रैव तावत्त्वरितं रथं प्रापय सारथे | एतेऽत्र बलवन्तो हि भीमकायाश्च वानराः | एतान्निहन्तुमिच्छामि समरश्लाघिनो ह्यहम् | ततः
प्रजविताश्वेन रथेन रथिनां वरः | न
स्थातुं वानराः शेकुः किं पुनर्योद्धुमाहवे | तान्मृत्युवशमापन्नानकम्पनवशं गतान् | तं
महाप्लवगं दृष्ट्वा सर्वे प्लवगयूथपाः | व्यवस्थितं हनूमन्तं ते दृष्ट्वा हरियूथपाः | अकम्पनस्तु शैलाभं हनूमन्तमवस्थितम् | अचिन्तयित्वा बाणौघाञ्शरीरे पतिताञ्शितान् | स
प्रहस्य महातेजा हनूमान्मारुतात्मजः | तस्याभिनर्दमानस्य दीप्यमानस्य तेजसा | आत्मानं त्वप्रहरणं ज्ञात्वा क्रोधसमन्वितः | तं
गृहीत्वा महाशैलं पाणिनैकेन मारुतिः | ततस्तमभिदुद्राव राक्षसेन्द्रमकम्पनम् | अकम्पनस्तु तद्दृष्ट्वा गिरिशृङ्गं समुद्यतम् | तत्पर्वताग्रमाकाशे रक्षोबाणविदारितम् | सोऽश्वकर्णं समासाद्य रोषदर्पान्वितो हरिः | तं
गृहीत्वा महास्कन्धं सोऽश्वकर्णं महाद्युतिः | प्रधावन्नुरुवेगेन प्रभञ्जंस्तरसा द्रुमान् | गजांश्च सगजारोहान्सरथान्रथिनस्तथा | तमन्तकमिव क्रुद्धं समरे प्राणहारिणम् | तमापतन्तं सङ्क्रुद्धं राक्षसानां भयावहम् | स
चतुर्दशभिर्बाणैः शितैर्देहविदारणैः | स
तथा प्रतिविद्धस्तु बह्वीभिः शरवृष्टिभिः | ततोऽन्यं वृक्षमुत्पाट्य कृत्वा वेगमनुत्तमम् | स
वृक्षेण हतस्तेन सक्रोधेन महात्मना | तं
दृष्ट्वा निहतं भूमौ राक्षसेन्द्रमकम्पनम् | त्यक्तप्रहरणाः सर्वे राक्षसास्ते पराजिताः | ते
मुक्तकेशाः सम्भ्रान्ता भग्नमानाः पराजिताः | अन्योन्यं प्रममन्तुस्ते विविशुर्नगरं भयात् | तेषु
लङ्कां प्रविष्टेषु राक्षसेषु महाबलाः | सोऽपि
प्रहृष्टस्तान्सर्वान्हरीन्सम्प्रत्यपूजयत् | विनेदुश्च यथा प्राणं हरयो जितकाशिनः | |
36 |
1405 |
|
Akampana enters the
battle-field and made a serious attack on the vanaras with his bow and
arrows. Then, Shri Hanuman intervenes to protect the vanaras. A great fight
ensues between Akampana and Shri Hanuman. The huge rock thrown by Shri
Hanuman was shattered to pieces by Akampana with his arrows. Then, Shri Hanuman strikes the head of
Akampana with a huge tree and Akampana dies. |
|||
|
57 |
अकम्पनवधं श्रुत्वा क्रुद्धो वै राक्षसेश्वरः | स
तु ध्यात्वा मुहूर्तं तु मन्त्रिभिः संविचार्य च | तां
राक्षसगणैर्गुप्तां गुल्मैर्बहुभिरावृताम् | रुद्धां तु नगरीं दृष्ट्वा रावणो राक्षसेश्वरः | पुरस्योपनिविष्टस्य सहसा पीडितस्य च | अहं
वा कुम्भकर्णो वा त्वं वा सेनापतिर्मम | स
त्वं बलमितः शीघ्रमादाय परिगृह्य च | निर्याणादेव ते नूनं चपला हरिवाहिनी | चपला
ह्यविनीताश्च चलचित्ताश्च वानराः | विद्रुते च बले तस्मिन्रामः सौमित्रिणा सह | आपत्संशयिता श्रेयो नात्र निःसंशयीकृता | रावणेनैवमुक्तस्तु प्रहस्तो वाहिनीपतिः | राजन्मन्त्रितपूर्वं नः कुशलैः सह मन्त्रिभिः | प्रदानेन तु सीतायाः श्रेयो व्यवसितं मया | सोऽहं
दानैश्च मानैश्च सततं पूजितस्त्वया | न
हि मे जीवितं रक्ष्यं पुत्रदारधनानि वा | एवमुक्त्वा तु भर्तारं रावणं वाहिनीपतिः | मद्बाणाशनिवेगेन हतानां तु रणाजिरे | इत्युक्तास्ते प्रहस्तेन बलाध्यक्षाः कृतत्वराः | सा
बभूव मुहूर्तेन तिग्मनानाविधायुधैः | हुताशनं तर्पयतां ब्राह्मणांश्च नमस्यताम् | स्रजश्च विविधाकारा जगृहुस्त्वभिमन्त्रिताः | सधनुष्काः कवचिनो वेगादाप्लुत्य राक्षसाः | अथामन्त्र्य च राजानं भेरीमाहत्य भैरवाम् | हयैर्महाजवैर्युक्तं सम्यक्सूतसुसंयुतम् | उरगध्वजदुर्धर्षं सुवरूथं स्वपस्करम् | ततस्तं रथमास्थाय रावणार्पितशासनः | ततो
दुन्दुभिनिर्घोषः पर्जन्यनिनदोपमः | निनदन्तः स्वरान्घोरान्राक्षसा जग्मुरग्रतः | व्यूढेनैव सुघोरेण पूर्वद्वारात्स निर्ययौ | सागरप्रतिमौघेन वृतस्तेन बलेन सः | प्रहस्तं त्वभिनिर्यान्तं प्रख्यात बलपौरुषम् | अथ
घोषः सुतुमुलो हरीणां समजायत | उभे
प्रमुदिते सैन्ये रक्षोगणवनौकसाम् | |
34 |
1439 |
|
Ravana hears the news
of the death of Akampana. He reviews the
security arrangements and says with Prahasta that Lanka was left with only 5
major warriors, ie., Ravana himself, Kumbhakarna, Indrajit, Prahasta and
Nikhumbha, who can face enemy’s army now and asks for his opinion. Prahasta says that he
had already advised to Ravana to restore Seeta to Shri Rama, otherwise serious
consequences would be faced by Ravana.
He added that the present situation vindicated his view. Nevertheless, he
stated that he was prepared to go the battlefield for the sake of
Ravana. And, Prahasta sets out for the
combat along with his ministers Narantaka, Kumbhahana, Mahaanaada, Samunnata and
a huge army and exited from the eastern gate. Bad omens appeared, as Prahasta
enters the battle-field. |
|||
|
58 |
ततः
प्रहस्तं निर्यान्तं भीमं भीमपराक्रमम् | ददर्श
महती सेना वानराणां बलीयसाम् | खड्गशक्त्यष्टिबाणाश्च शूलानि मुसलानि च | धनूंषि च विचित्राणि राक्षसानां जयैषिणाम् | जगृहुः पादपांश्चापि पुष्पितान्वानरर्षभाः | तेषामन्योन्यमासाद्य सङ्ग्रामः सुमहानभूत् | बहवो
राक्षसा युद्धे बहून्वानरयूथपान् | शूलैः
प्रमथिताः के चित्के चित्तु परमायुधैः | निरुच्छ्वासाः पुनः के चित्पतिता धरणीतले | के
चिद्द्विधाकृताः खड्गैः स्फुरन्तः पतिता भुवि | वानरैश्चापि सङ्क्रुद्धै राक्षसौघाः समन्ततः | वज्रस्पर्शतलैर्हस्तैर्मुष्टिभिश्च हता भृशम् | आर्तस्वरं च स्वनतां सिंहनादं च नर्दताम् | वानरा
राक्षसाः क्रुद्धा वीरमार्गमनुव्रताः | नरान्तकः कुम्भहनुर्महानादः समुन्नतः | तेषामापततां शीघ्रं निघ्नतां चापि वानरान् | दुर्मुखः पुनरुत्पाट्य कपिः स विपुलद्रुमम् | जाम्बवांस्तु सुसङ्क्रुद्धः प्रगृह्य महतीं शिलाम् | अथ
कुम्भहनुस्तत्र तारेणासाद्य वीर्यवान् | अमृष्यमाणस्तत्कर्म प्रहस्तो रथमास्थितः | आवर्त
इव सञ्जज्ञे उभयोः सेनयोस्तदा | महता
हि शरौघेण प्रहस्तो युद्धकोविदः | वानराणां शरीरैस्तु राक्षसानां च मेदिनी | सा
महीरुधिरौघेण प्रच्छन्ना सम्प्रकाशते | हतवीरौघवप्रां तु भग्नायुधमहाद्रुमाम् | यकृत्प्लीहमहापङ्कां विनिकीर्णान्त्रशैवलाम् | गृध्रहंसगणाकीर्णां कङ्कसारससेविताम् | तां
कापुरुषदुस्तारां युद्धभूमिमयीं नदीम् | राक्षसाः कपिमुख्याश्च तेरुस्तां दुस्तरां नदीम् | ततः
सृजन्तं बाणौघान्प्रहस्तं स्यन्दने स्थितम् | स
तं परमदुर्धर्षमापतन्तं महाकपिः | स
तेनाभिहतः क्रुद्धो नदन्राक्षसपुङ्गवः | अपारयन्वारयितुं प्रत्यगृह्णान्निमीलितः | एवमेव
प्रहस्तस्य शरवर्षं दुरासदम् | रोषितः शरवर्षेण सालेन महता महान् | विधनुस्तु कृतस्तेन प्रहस्तो वाहिनीपतिः | तावुभौ वाहिनीमुख्यौ जातरोषौ तरस्विनौ | उल्लिखन्तौ सुतीक्ष्णाभिर्दंष्ट्राभिरितरेतरम् | विक्रान्तविजयौ वीरौ समरेष्वनिवर्तिनौ | आजघान
तदा नीलं ललाटे मुसलेन सः | ततः
शोणितदिग्धाङ्गः प्रगृह्य सुमहातरुम् | तमचिन्त्यप्रहारं स प्रगृह्य मुसलं महत् | तमुग्रवेगं संरब्धमापतन्तं महाकपिः | तस्य
युद्धाभिकामस्य मृधे मुसलयोधिनः | सा
तेन कपिमुख्येन विमुक्ता महती शिला | स
गतासुर्गतश्रीको गतसत्त्वो गतेन्द्रियः | विभिन्नशिरसस्तस्य बहु सुस्रावशोणितम् | हते
प्रहस्ते नीलेन तदकम्प्यं महद्बलम् | न
शेकुः समवस्थातुं निहते वाहिनीपतौ | हते
तस्मिंश्चमूमुख्ये राक्षसस्ते निरुद्यमाः | ततस्तु नीलो विजयी महाबलः |
51 |
1490 |
|
In reply to Shri Rama’s query as to who the great warrior coming to the battlefield is, Vibhishana replies that he was Prahasta, the Commander-in-Chief of Ravana’s army. The demons with their arrows and the Vanaras with their trees and rocks attacked each other and many vanaras and demons were killed in the battle. Prahasta’s ministers were killed one each by Vanara generals Dwivida, Durmukha, Jambavan and Tara. Prahasta and Nila entered
into a one-to-one combat. Prahasta discharged multiple arrows on Nila. Nila
kills Prahasta's horses by throwing a huge tree and breaks his bow. Finally,
a huge rock hurled by Nila breaks Prahasta's head into pieces and he dies. |
|||
इत्यार्षे श्री
रामायणे युद्धकाण्डे पञ्चदश: भाग:
No comments:
Post a Comment