युद्धकाण्ड - Yuddhakāṇḍa (भाग - २१
;;; Part – 21)
|
Sarga
number as per Ramayana |
Shlokas
extracted |
No. of shlokas |
Cumulative number of shlokas in this
Kanda |
|
70 |
नरान्तकं हतं दृष्ट्वा चुक्रुशुर्नैरृतर्षभाः | आरूढो
मेघसङ्काशं वारणेन्द्रं महोदरः | भ्रातृव्यसनसन्तप्तस्तदा देवान्तको बली | रथमादित्यसङ्काशं युक्तं परमवाजिभिः | स
त्रिभिर्देवदर्पघ्नैर्नैरृतेन्द्रैरभिद्रुतः | देवान्तकाय तं वीरश्चिक्षेप सहसाङ्गदः | त्रिशिरास्तं प्रचिच्छेद शरैराशीविषोपमैः | स
ववर्ष ततो वृक्षाञ्शिलाश्च कपिकुञ्जरः | परिघाग्रेण तान्वृक्षान्बभञ्ज च सुरान्तकः | गजेन
समभिद्रुत्य वालिपुत्रं महोदरः | देवान्तकश्च सङ्क्रुद्धः परिघेण तदाङ्गदम् | स
त्रिभिर्नैरृतश्रेष्ठैर्युगपत्समभिद्रुतः | तलेन
भृशमुत्पत्य जघानास्य महागजम् | विषाणं चास्य निष्कृष्य वालिपुत्रो महाबलः | स
विह्वलितसर्वाङ्गो वातोद्धत इव द्रुमः | अथाश्वास्य महातेजाः कृच्छ्राद्देवान्तको बली | परिघाभिहतश्चापि वानरेन्द्रात्मजस्तदा | समुत्पतन्तं त्रिशिरास्त्रिभिराशीविषोपमैः | ततोऽङ्गदं परिक्षिप्तं त्रिभिर्नैरृतपुङ्गवैः | ततश्चिक्षेप शैलाग्रं नीलस्त्रिशिरसे तदा | तद्बाणशतनिर्भिन्नं विदारितशिलातलम् | ततो
जृम्भितमालोक्य हर्षाद्देवान्तकस्तदा | तमापतन्तमुत्पत्य हनूमान्मारुतात्मजः | स
मुष्टिनिष्पिष्टविकीर्णमूर्धा तस्मिन्हते राक्षसयोधमुख्ये स
तैः शरौघैरभिवर्ष्यमाणो ततस्तु नीलः प्रतिलभ्य संज्ञां ततः
स शैलाभिनिपातभग्नो पितृव्यं निहतं दृष्ट्वा त्रिशिराश्चापमाददे | हनूमांस्तु समुत्पत्य हयांस्त्रिशिरसस्तदा | अथ
शक्तिं समादाय कालरात्रिमिवान्तकः | दिवि
क्षिप्तामिवोल्कां तां शक्तिं क्षिप्तामसङ्गताम् | तां
दृष्ट्वा घोरसङ्काशां शक्तिं भग्नां हनूमता | ततः
खड्गं समुद्यम्य त्रिशिरा राक्षसोत्तमः | खड्गप्रहाराभिहतो हनूमान्मारुतात्मजः | स
तलभिहतस्तेन स्रस्तहस्ताम्बरो भुवि | स
तस्य पततः खड्गं समाच्छिद्य महाकपिः | अमृष्यमाणस्तं घोषमुत्पपात निशाचरः | तेन
मुष्टिप्रहारेण सञ्चुकोप महाकपिः | स
तस्य शीर्षाण्यसिना शितेन तान्यायताक्षाण्यगसंनिभानि तस्मिन्हते देवरिपौ त्रिशीर्षे हतं
त्रिशिरसं दृष्ट्वा तथैव च महोदरम् | चुकोप
परमामर्षी महापार्श्वो महाबलः | हेमपट्टपरिक्षिप्तां मांसशोणितलेपनाम् | तेजसा
सम्प्रदीप्ताग्रां रक्तमाल्यविभूषिताम् | गदामादाय सङ्क्रुद्धो महापार्श्वो महाबलः | अथर्षयः समुत्पत्य वानरो रवणानुजम् | तं
पुरस्तात्स्थितं दृष्ट्वा वानरं पर्वतोपमम् | स
तयाभिहतस्तेन गदया वानरर्षभः | स
सम्प्राप्य चिरात्संज्ञामृषभो वानरर्षभः | तां
गृहीत्वा गदां भीमामाविध्य च पुनः पुनः | स
स्वया गदया भिन्नो विकीर्णदशनेक्षणः | तस्मिन्हते भ्रातरि रावणस्य |
54 |
2119 |
|
Beholding Narantaka’s
death at the hands of Angada, Mahodara, Trishira and Devantaka made a
combined onslaught on Angada, who valiantly counters them. Seeing Angada being attacked
by three demons, Shri Hanuman and Neela come to his rescue. With a strong blow
of fist on Devantaka’s head, Shri Hanuman eliminated him. Trishira and Mahodara
attack Neela and Mahodara dies by the attack of Neela Meanwhile, Shri Hanuman and Trishira engaged in a one-to-one combat, with Shri Hanuman attacking Trishira with rock and Trishira countering him with arrows. Shri Hanuman finally snatches Trishira’s sword and chops off his three heads with the same sword. Then, Mahaparshva
attacked Rishabha with his mace. Though wounded, Rishabha charged on
Mahaparshva, snatched his mace and killed him with that mace itself. |
|||
|
71 |
स्वबलं व्यथितं दृष्ट्वा तुमुलं लोमहर्षणम् | पितृव्यौ चापि सन्दृश्य समरे संनिषूदितौ | चुकोप
च महातेजा ब्रह्मदत्तवरो युधि | स
भास्करसहस्रस्य सङ्घातमिव भास्वरम् | स
विस्फार्य महच्चापं किरीटी मृष्टकुण्डलः | तेन
सिंहप्रणादेन नामविश्रावणेन च | ते
तस्य रूपमालोक्य यथा विष्णोस्त्रिविक्रमे | तेऽतिकायं समासाद्य वानरा मूढचेतसः | ततोऽतिकायं काकुत्स्थो रथस्थं पर्वतोपमम् | स
तं दृष्ट्वा महात्मानं राघवस्तु सुविस्मितः | कोऽसौ
पर्वतसङ्काशो धनुष्मान्हरिलोचनः | स
पृष्ठो राजपुत्रेण रामेणामिततेजसा | आचचक्षे महातेजा राघवाय विभीषणः || १२|| दशग्रीवो महातेजा राजा वैश्रवणानुजः | भीमकर्मा महोत्साहो रावणो राक्षसाधिपः || १३|| तस्यासीद्वीर्यवान्पुत्रो रावणप्रतिमो रणे | वृद्धसेवी श्रुतधरः सर्वास्त्रविदुषां वरः || १४|| अश्वपृष्ठे रथे नागे खड्गे धनुषि कर्षणे | भेदे
सान्त्वे च दाने च नये मन्त्रे च संमतः || १५|| यस्य
बाहुं समाश्रित्य लङ्का भवति निर्भया | तनयं
धान्यमालिन्या अतिकायमिमं विदुः ||१६|| एतेनाराधितो ब्रह्मा तपसा भावितात्मना | अस्त्राणि चाप्यवाप्तानि रिपवश्च पराजिताः || १७|| सुरासुरैरवध्यत्वं दत्तमस्मै स्वयम्भुवा | एतच्च
कवचं दिव्यं रथश्चैषोऽर्कभास्करः || १८|| एतेन
शतशो देवा दानवाश्च पराजिताः | रक्षितानि च रक्षामि यक्षाश्चापि निषूदिताः || १९|| वज्रं
विष्टम्भितं येन बाणैरिन्द्रस्य धीमतः | पाशः
सलिलराजस्य युद्धे प्रतिहतस्तथा || २०|| एषोऽतिकायो बलवान्राक्षसानामथर्षभः | रावणस्य सुतो धीमान्देवदनव दर्पहा || २१|| तदस्मिन्क्रियतां यत्नः क्षिप्रं पुरुषपुङ्गव | पुरा
वानरसैन्यानि क्षयं नयति सायकैः ||२२|| ततोऽतिकायो बलवान्प्रविश्य हरिवाहिनीम् | विस्फारयामास धनुर्ननाद च पुनः पुनः ||२३|| तं
भीमवपुषं दृष्ट्वा रथस्थं रथिनां वरम् | अभिपेतुर्महात्मानो ये प्रधानाः प्लवङ्गमाः || २४|| कुमुदो द्विविदो मैन्दो नीलः शरभ एव च | पादपैर्गिरिशृङ्गैश् च युगपत्समभिद्रवन् ||२५|| तेषां
वृक्षांश्च शैलांश्च शरैः काञ्चनभूषणैः | अतिकायो महातेजाश्चिच्छेदास्त्रविदां वरः || २६|| तांश्चैव सरान्स हरीञ्शरैः सर्वायसैर्बली | विव्याधाभिमुखः सङ्ख्ये भीमकायो निशाचरः || २७|| तेऽर्दिता बाणबर्षेण भिन्नगात्राः प्लवङ्गमाः | न
शेकुरतिकायस्य प्रतिकर्तुं महारणे ||२८|| तत्सैन्यं हरिवीराणां त्रासयामास राक्षसः | मृगयूथमिव क्रुद्धो हरिर्यौवनमास्थितः ||२९|| स
राषसेन्द्रो हरिसैन्यमध्ये नायुध्यमानं निजघान कं चित् | उपेत्य रामं सधनुः कलापी सगर्वितं वाक्यमिदं बभाषे ||३०|| रथे
स्थितोऽहं शरचापपाणिर् न
प्राकृतं कं चन योधयामि | यस्यास्ति शक्तिर्व्यवसाय युक्ता ददातुं मे क्षिप्रमिहाद्य युद्धम् ||३१|| तत्तस्य वाक्यं ब्रुवतो निशम्य चुकोप
सौमित्रिरमित्रहन्ता | अमृष्यमाणश्च समुत्पपात जग्राह चापं च ततः स्मयित्वा || ३२|| क्रुद्धः सौमित्रिरुत्पत्य तूणादाक्षिप्य सायकम् | पुरस्तादतिकायस्य विचकर्ष महद्धनुः || ३३|| पूरयन्स महीं शैलानाकाशं सागरं दिशः | ज्याशब्दो लक्ष्मणस्योग्रस्त्रासयन्रजनीचरान् || ३४|| सौमित्रेश्चापनिर्घोषं श्रुत्वा प्रतिभयं तदा | विसिष्मिये महातेजा राक्षसेन्द्रात्मजो बली || ३५|| अथातिकायः कुपितो दृष्ट्वा लक्ष्मणमुत्थितम् | आदाय
निशितं बाणमिदं वचनमब्रवीत् || ३६|| बालस्त्वमसि सौमित्रे विक्रमेष्वविचक्षणः | गच्छ
किं कालसदृशं मां योधयितुमिच्छसि || ३७|| न
हि मद्बाहुसृष्टानामस्त्राणां हिमवानपि | सोढुमुत्सहते वेगमन्तरिक्षमथो मही || ३८|| श्रुत्वातिकायस्य वचः सरोषं सगर्वितं संयति राजपुत्रः | स
सञ्चुकोपातिबलो बृहच्छ्रीर् उवाच
वाक्यं च ततो महार्थम् || ३९|| न
वाक्यमात्रेण भवान्प्रधानो न
कत्थनात्सत्पुरुषा भवन्ति | मयि
स्थिते धन्विनि बाणपाणौ विदर्शयस्वात्मबलं दुरात्मन् || ४०|| कर्मणा सूचयात्मानं न विकत्थितुमर्हसि | पौरुषेण तु यो युक्तः स तु शूर इति स्मृतः || ४१|| लक्ष्मणस्य वचः श्रुत्वा हेतुमत्परमार्थवत् | ततो
विद्याधरा भूता देवा दैत्या महर्षयः | ततोऽतिकायः कुपितश्चापमारोप्य सायकम् | तमापतन्तं निशितं शरमाशीविषोपमम् | तं
निकृत्तं शरं दृष्ट्वा कृत्तभोगमिवोरगम् | ताञ्शरान्सम्प्रचिक्षेप लक्ष्मणाय निशाचरः | स
तांश्छित्त्वा शरैस्तीक्ष्णैर्लक्ष्मणः परवीरहा | तमादाय धनुः श्रेष्ठे योजयामास लक्ष्मणः | पूर्णायतविसृष्टेन शरेणानत पर्वणा | स
ललाटे शरो मग्नस्तस्य भीमस्य रक्षसः | राक्षसः प्रचकम्पे च लक्ष्मणेषु प्रकम्पितः | चिन्तयामास चाश्वस्य विमृश्य च महाबलः | विचार्यैवं विनम्यास्यं विनम्य च भुजावुभौ | स
चकार तदात्मानं विशल्यं सहसा विभुः | आग्नेयेन तदास्त्रेण योजयामास सायकम् | अतिकायोऽतितेजस्वी सौरमस्त्रं समाददे | ततस्तं ज्वलितं घोरं लक्ष्मणः शरमाहितम् | आग्नेयेनाभिसंयुक्तं दृष्ट्वा बाणं निशाचरः | तावुभावम्बरे बाणावन्योन्यमभिजघ्नतुः | तावन्योन्यं विनिर्दह्य पेततुर्धरणीतले | ततोऽतिकायः सङ्क्रुद्धस्त्वस्त्रमैषीकमुत्सृजत् | ऐषीकं
निहतं दृष्ट्वा कुमारो रावणात्मजः | ततस्तदस्त्रं चिक्षेप लक्ष्मणाय निशाचरः | अथैनं
शरधाराभिर्धाराभिरिव तोयदः | तेऽतिकायं समासाद्य कवचे वज्रभूषिते | तान्मोघानभिसम्प्रेक्ष्य लक्ष्मणः परवीरहा | स
वर्ष्यमाणो बाणौघैरतिकायो महाबलः | न
शशाक रुजं कर्तुं युधि तस्य नरोत्तमः | ब्रह्मदत्तवरो ह्येष अवध्य कवचावृतः | ततः
स वायोर्वचनं निशम्य तस्मिन्वरास्त्रे तु नियुज्यमाने तं
ब्रह्मणोऽस्त्रेण नियुज्य चापे तं
लक्ष्मणोत्सृष्टममोघवेगं तं
प्रेक्षमाणः सहसातिकायो तमागतं प्रेक्ष्य तदातिकायो तान्यायुधान्यद्भुतविग्रहाणि तच्छिरः सशिरस्त्राणं लक्ष्मणेषुप्रपीडितम् | प्रहर्षयुक्ता बहवस्तु वानरा |
79 |
2198 |
|
Seeing Trishira, Devantaka, Narantaka and Atikaya, Mahodara and Mahaparshva getting killed in the battlefield, Atikaya, with a colossal body, charged on the vanara army. He withstood the combined onslaught of vanara generals Kumuda, Dwivida, Mainda, Neela, Sharabha and caused them to retreat. He reaches Shri Rama
and challenges him for a combat. Then, a one-to-one combat ensues between
Lakshmana and Atikaya. After a great war, finally Lakshmana uses Brahmastra,
which beheads Atikaya. |
|||
इत्यार्षे श्री
रामायणे युद्धकाण्डे एकविंशतिः भाग:
No comments:
Post a Comment