अरण्यकाण्ड - Araṇyakāṇḍa (भाग - १३ ;;; Part – 13)

 

अरण्यकाण्ड - Araṇyakāṇḍa (भाग - १३ ;;; Part – 13)

Sarga number as per Ramayana	Shlokas extracted	No. of shlokas	Cumulative number of shlokas in this Kanda
53	खमुत्पतन्तं तं दृष्ट्वा मैथिली जनकात्मजा | दुःखिता परमोद्विग्ना भये महति वर्तिनी || १|| रोषरोदनताम्राक्षी भीमाक्षं राक्षसाधिपम् | रुदती करुणं सीता ह्रियमाणेदमब्रवीत् || २|| न व्यपत्रपसे नीच कर्मणानेन रावण | ज्ञात्वा विरहितां यो मां चोरयित्वा पलायसे || ३|| त्वयैव नूनं दुष्टात्मन्भीरुणा हर्तुमिच्छता | ममापवाहितो भर्ता मृगरूपेण मायया | यो हि मामुद्यतस्त्रातुं सोऽप्ययं विनिपातितः || ४|| परमं खलु ते वीर्यं दृश्यते राक्षसाधम | विश्राव्य नामधेयं हि युद्धे नास्ति जिता त्वया || ५|| ईदृशं गर्हितं कर्म कथं कृत्वा न लज्जसे | स्त्रियाश्च हरणं नीच रहिते च परस्य च || ६|| कथयिष्यन्ति लोकेषु पुरुषाः कर्म कुत्सितम् | सुनृशंसमधर्मिष्ठं तव शौण्डीर्यमानिनः || ७|| धिक्ते शौर्यं च सत्त्वं च यत्त्वया कथितं तदा | कुलाक्रोशकरं लोके धिक्ते चारित्रमीदृशम् || ८|| किं शक्यं कर्तुमेवं हि यज्जवेनैव धावसि | मुहूर्तमपि तिष्ठस्व न जीवन्प्रतियास्यसि || ९|| न हि चक्षुःपथं प्राप्य तयोः पार्थिवपुत्रयोः | ससैन्योऽपि समर्तःस्त्वं मुहूर्तमपि जीवितुम् || १०|| न त्वं तयोः शरस्पर्शं सोढुं शक्तः कथं चन | वने प्रज्वलितस्येव स्पर्शमग्नेर्विहङ्गमः || ११|| साधु कृत्वात्मनः पथ्यं साधु मां मुञ्च रावण | मत्प्रधर्षणरुष्टो हि भ्रात्रा सह पतिर्मम | विधास्यति विनाशाय त्वं मां यदि न मुञ्चसि || १२|| येन त्वं व्यवसायेन बलान्मां हर्तुमिच्छसि | व्यवसायः स ते नीच भविष्यति निरर्थकः || १३|| न ह्यहं तमपश्यन्ती भर्तारं विबुधोपमम् | उत्सहे शत्रुवशगा प्राणान्धारयितुं चिरम् || १४|| न नूनं चात्मनः श्रेयः पथ्यं वा समवेक्षसे | मृत्युकाले यथा मर्त्यो विपरीतानि सेवते || १५|| मुमूर्षूणां हि सर्वेषां यत्पथ्यं तन्न रोचते | पश्यामीव हि कण्ठे त्वां कालपाशावपाशितम् || १६|| यथा चास्मिन्भयस्थाने न बिभेषे दशानन | व्यक्तं हिरण्मयान्हि त्वं सम्पश्यसि महीरुहान् || १७|| नदीं वैरतणीं घोरां रुधिरौघनिवाहिनीम् | खड्गपत्रवनं चैव भीमं पश्यसि रावण || १८|| तप्तकाञ्चनपुष्पां च वैदूर्यप्रवरच्छदाम् | द्रक्ष्यसे शाल्मलीं तीक्ष्णामायसैः कण्टकैश्चिताम् || १९|| न हि त्वमीदृशं कृत्वा तस्यालीकं महात्मनः | धारितुं शक्ष्यसि चिरं विषं पीत्वेव निर्घृणः || २०|| बद्धस्त्वं कालपाशेन दुर्निवारेण रावण | क्व गतो लप्स्यसे शर्म भर्तुर्मम महात्मनः || २१|| निमेषान्तरमात्रेण विना भ्रातरमाहवे | राक्षसा निहता येन सहस्राणि चतुर्दश || २२|| स कथं राघवो वीरः सर्वास्त्रकुशलो बली | न त्वां हन्याच्छरैस्तीक्ष्णैरिष्टभार्यापहारिणम् || २३|| एतच्चान्यच्च परुषं वैदेही रावणाङ्कगा | भयशोकसमाविष्टा करुणं विललाप ह || २४|| तथा भृशार्तां बहु चैव भाषिणीं विललाप पूर्वं करुणं च भामिनीम् | जहार पापस्तरुणीं विवेष्टतीं नृपात्मजामागतगात्रवेपथुम् || २५||	25	1187
Seetha denounces Ravana's misdeed and challenges him to brave her husband in a direct combat, rather than abducting her in a cowardliness manner.
54	ह्रियमाणा तु वैदेही कं चिन्नाथमपश्यती | ददर्श गिरिशृङ्गस्थान्पञ्चवानरपुङ्गवान् || १|| तेषां मध्ये विशालाक्षी कौशेयं कनकप्रभम् | उत्तरीयं वरारोहा शुभान्याभरणानि च | मुमोच यदि रामाय शंसेयुरिति मैथिली || २|| वस्त्रमुत्सृज्य तन्मध्ये विनिक्षिप्तं सभूषणम् | सम्भ्रमात्तु दशग्रीवस्तत्कर्म न च बुद्धिवान् || ३|| पिङ्गाक्षास्तां विशालाक्षीं नेत्रैरनिमिषैरिव | विक्रोशन्तीं तदा सीतां ददृशुर्वानरर्षभाः || ४|| स च पम्पामतिक्रम्य लङ्कामभिमुखः पुरीम् | जगाम रुदतीं गृह्य मैथिलीं राक्षसेश्वरः || ५|| तां जहार सुसंहृष्टो रावणो मृत्युमात्मनः | उत्सङ्गेनैव भुजगीं तीक्ष्णदंष्ट्रां महाविषाम् || ६|| वनानि सरितः शैलान्सरांसि च विहायसा | स क्षिप्रं समतीयाय शरश्चापादिव च्युतः || ७|| तिमिनक्रनिकेतं तु वरुणालयमक्षयम् | सरितां शरणं गत्वा समतीयाय सागरम् || ८|| सम्भ्रमात्परिवृत्तोर्मी रुद्धमीनमहोरगः | वैदेह्यां ह्रियमाणायां बभूव वरुणालयः || ९|| अन्तरिक्षगता वाचः ससृजुश्चारणास्तदा | एतदन्तो दशग्रीव इति सिद्धास्तदाब्रुवन् || १०|| स तु सीतां विवेष्टन्तीमङ्केनादाय रावणः | प्रविवेश पुरीं लङ्कां रूपिणीं मृत्युमात्मनः || ११|| सोऽभिगम्य पुरीं लङ्कां सुविभक्तमहापथाम् | संरूढकक्ष्या बहुलं स्वमन्तःपुरमाविशत् || १२|| तत्र तामसितापाङ्गीं शोकमोहपरायणाम् | निदधे रावणः सीतां मयो मायामिवासुरीम् || १३|| अब्रवीच्च दशग्रीवः पिशाचीर्घोरदर्शनाः | यथा नैनां पुमान्स्त्री वा सीतां पश्यत्यसंमतः || १४|| मुक्तामणिसुवर्णानि वस्त्राण्याभरणानि च | यद्यदिच्छेत्तदेवास्या देयं मच्छन्दतो यथा || १५|| या च वक्ष्यति वैदेहीं वचनं किं चिदप्रियम् | अज्ञानाद्यदि वा ज्ञानान्न तस्या जीवितं प्रियम् || १६|| तथोक्त्वा राक्षसीस्तास्तु राक्षसेन्द्रः प्रतापवान् | निष्क्रम्यान्तःपुरात्तस्मात्किं कृत्यमिति चिन्तयन् | ददर्शाष्टौ महावीर्यान्राक्षसान्पिशिताशनान् || १७|| स तान्दृष्ट्वा महावीर्यो वरदानेन मोहितः | उवाचैतानिदं वाक्यं प्रशस्य बलवीर्यतः || १८|| नानाप्रहरणाः क्षिप्रमितो गच्छत सत्वराः | जनस्थानं हतस्थानं भूतपूर्वं खरालयम् || १९|| तत्रोष्यतां जनस्थाने शून्ये निहतराक्षसे | पौरुषं बलमाश्रित्य त्रासमुत्सृज्य दूरतः || २०|| बलं हि सुमहद्यन्मे जनस्थाने निवेशितम् | सदूषणखरं युद्धे हतं तद्रामसायकैः || २१|| ततः क्रोधो ममापूर्वो धैर्यस्योपरि वर्धते | वैरं च सुमहज्जातं रामं प्रति सुदारुणम् || २२|| निर्यातयितुमिच्छामि तच्च वैरमहं रिपोः | न हि लप्स्याम्यहं निद्रामहत्वा संयुगे रिपुम् || २३|| तं त्विदानीमहं हत्वा खरदूषणघातिनम् | रामं शर्मोपलप्स्यामि धनं लब्ध्वेव निर्धनः || २४|| जनस्थाने वसद्भिस्तु भवद्भी राममाश्रिता | प्रवृत्तिरुपनेतव्या किं करोतीति तत्त्वतः || २५|| अप्रमादाच्च गन्तव्यं सर्वैरेव निशाचरैः | कर्तव्यश्च सदा यत्नो राघवस्य वधं प्रति || २६|| युष्माकं हि बलज्ञोऽहं बहुशो रणमूर्धनि | अतश्चास्मिञ्जनस्थाने मया यूयं नियोजिताः || २७|| ततः प्रियं वाक्यमुपेत्य राक्षसा महार्थमष्टावभिवाद्य रावणम् | विहाय लङ्कां सहिताः प्रतस्थिरे यतो जनस्थानमलक्ष्यदर्शनाः || २८|| ततस्तु सीतामुपलभ्य रावणः सुसम्प्रहृष्टः परिगृह्य मैथिलीम् | प्रसज्य रामेण च वैरमुत्तमं बभूव मोहान्मुदितः स राक्षसः || २९||	29	1216
Seetha drops her ornaments at Sugreeva and other Vanaras seen on a mountaintop during the course of her journey after abduction. Ravana does not take notice of this as he is hurrying as though afraid of Shri Rama. On crossing the southerly ocean, he feels secured, with the thought that Shri Rama cannot cross the great ocean to reach his Lanka.
55	सन्दिश्य राक्षसान्घोरान्रावणोऽष्टौ महाबलान् | आत्मानं बुद्धिवैक्लव्यात्कृतकृत्यममन्यत || १|| स चिन्तयानो वैदेहीं कामबाणसमर्पितः | प्रविवेश गृहं रम्यं सीतां द्रष्टुमभित्वरन् || २|| स प्रविश्य तु तद्वेश्म रावणो राक्षसाधिपः | अपश्यद्राक्षसीमध्ये सीतां शोकपरायणम् || ३|| अश्रुपूर्णमुखीं दीनां शोकभारावपीडिताम् | वायुवेगैरिवाक्रान्तां मज्जन्तीं नावमर्णवे || ४|| मृगयूथपरिभ्रष्टां मृगीं श्वभिरिवावृताम् | अधोमुखमुखीं दीनामभ्येत्य च निशाचरः || ५|| तां तु शोकवशां दीनामवशां राक्षसाधिपः | स बलाद्दर्शयामास गृहं देवगृहोपमम् || ६|| हर्म्यप्रासादसम्बधं स्त्रीसहस्रनिषेवितम् | नानापक्षिगणैर्जुष्टं नानारत्नसमन्वितम् || ७|| काञ्चनैस्तापनीयैश्च स्फाटिकै राजतैस्तथा | वज्रवैदूर्यचित्रैश्च स्तम्भैर्दृष्टिमनोहरैः || ८|| दिव्यदुन्दुभिनिर्ह्रादं तप्तकाञ्चनतोरणम् | सोपानं काञ्चनं चित्रमारुरोह तया सह || ९|| दान्तका राजताश्चैव गवाक्षाः प्रियदर्शनाः | हेमजालावृताश्चासंस्तत्र प्रासादपङ्क्तयः || १०|| सुधामणिविचित्राणि भूमिभागानि सर्वशः | दशग्रीवः स्वभवने प्रादर्शयत मैथिलीम् || ११|| दीर्घिकाः पुष्करिण्यश्च नानापुष्पसमावृताः | रावणो दर्शयामास सीतां शोकपरायणाम् || १२|| दर्शयित्वा तु वैदेहीं कृत्स्नं तद्भवनोत्तमम् | उवाच वाक्यं पापात्मा रावणो जनकात्मजाम् || १३|| दशराक्षसकोट्यश्च द्वाविंशतिरथापराः | वर्जयित्वा जरा वृद्धान्बालांश्च रजनीचरान् || १४|| तेषां प्रभुरहं सीते सर्वेषां भीमकर्मणाम् | सहस्रमेकमेकस्य मम कार्यपुरःसरम् || १५|| यदिदं राज्यतन्त्रं मे त्वयि सर्वं प्रतिष्ठितम् | जीवितं च विशालाक्षि त्वं मे प्राणैर्गरीयसी || १६|| बहूनां स्त्रीसहस्राणां मम योऽसौ परिग्रहः | तासां त्वमीश्वरी सीते मम भार्या भव प्रिये || १७|| साधु किं तेऽन्यया बुद्ध्या रोचयस्व वचो मम | भजस्व माभितप्तस्य प्रसादं कर्तुमर्हसि || १८|| परिक्षिप्ता समुद्रेण लङ्केयं शतयोजना | नेयं धर्षयितुं शक्या सेन्द्रैरपि सुरासुरैः || १९|| न देवेषु न यक्षेषु न गन्धर्वेषु नर्षिषु | अहं पश्यामि लोकेषु यो मे वीर्यसमो भवेत् || २०|| राज्यभ्रष्टेन दीनेन तापसेन गतायुषा | किं करिष्यसि रामेण मानुषेणाल्पतेजसा || २१|| भजस्व सीते मामेव भर्ताहं सदृशस्तव | यौवनं ह्यध्रुवं भीरु रमस्वेह मया सह || २२|| दर्शने मा कृथा बुद्धिं राघवस्य वरानने | कास्य शक्तिरिहागन्तुमपि सीते मनोरथैः || २३|| न शक्यो वायुराकाशे पाशैर्बद्धं महाजवः | दीप्यमानस्य वाप्यग्नेर्ग्रहीतुं विमलां शिखाम् || २४|| त्रयाणामपि लोकानां न तं पश्यामि शोभने | विक्रमेण नयेद्यस्त्वां मद्बाहुपरिपालिताम् || २५|| लङ्कायां सुमहद्राज्यमिदं त्वमनुपालय | अभिषेकोदकक्लिन्ना तुष्टा च रमयस्व माम् || २६|| दुष्कृतं यत्पुरा कर्म वनवासेन तद्गतम् | यश्च ते सुकृतो धर्मस्तस्येह फलमाप्नुहि || २७|| इह सर्वाणि माल्यानि दिव्यगन्धानि मैथिलि | भूषणानि च मुख्यानि तानि सेव मया सह || २८|| पुष्पकं नाम सुश्रोणि भ्रातुर्वैश्रवणस्य मे | विमानं रमणीयं च तद्विमानं मनोजवम् || २९|| तत्र सीते मया सार्धं विहरस्व यथासुखम् | वदनं पद्मसङ्काशं विमलं चारुदर्शनम् || ३०|| शोकार्तं तु वरारोहे न भ्राजति वरानने | अलं व्रीडेन वैदेहि धर्मलोप कृतेन ते || ३१|| आर्षोऽयं दैवनिष्यन्दो यस्त्वामभिगमिष्यति | एतौ पादौ मया स्निग्धौ शिरोभिः परिपीडितौ || ३२|| प्रसादं कुरु मे क्षिप्रं वश्यो दासोऽहमस्मि ते | नेमाः शून्या मया वाचः शुष्यमाणेन भाषिताः || ३३|| न चापि रावणः कां चिन्मूर्ध्ना स्त्रीं प्रणमेत ह | एवमुक्त्वा दशग्रीवो मैथिलीं जनकात्मजाम् || ३४|| कृतान्तवशमापन्नो ममेयमिति मन्यते || ३५||	35	1251
Ravana demonstrates various luxuries and comforts, and entices Seetha to marry him to become his empress.

इत्यार्षे श्री रामायणे अरण्यकाण्डे त्रयोदश: भाग:

 

Araṇyakāṇḍa Part-12

Araṇyakāṇḍa Part-14