अरण्यकाण्ड - Araṇyakāṇḍa (भाग - १७ ;;; Part – 17)

 

अरण्यकाण्ड - Araṇyakāṇḍa (भाग - १७ ;;; Part – 17)

Sarga number as per Ramayana	Shlokas extracted	No. of shlokas	Cumulative number of shlokas in this Kanda
70	तौ तु तत्र स्थितौ दृष्ट्वा भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ | बाहुपाशपरिक्षिप्तौ कबन्धो वाक्यमब्रवीत् || १|| तिष्ठतः किं नु मां दृष्ट्वा क्षुधार्तं क्षत्रियर्षभौ | आहारार्थं तु सन्दिष्टौ दैवेन गतचेतसौ || २|| तच्छ्रुत्वा लक्ष्मणो वाक्यं प्राप्तकालं हितं तदा | उवाचार्तिसमापन्नो विक्रमे कृतनिश्चयः || ३|| त्वां च मां च पुरा तूर्णमादत्ते राक्षसाधमः | तस्मादसिभ्यामस्याशु बाहू छिन्दावहे गुरू || ४|| ततस्तौ देशकालज्ञौ खड्गाभ्यामेव राघवौ | अच्छिन्दतां सुसंहृष्टौ बाहू तस्यांसदेशयोः || ५|| दक्षिणो दक्षिणं बाहुमसक्तमसिना ततः | चिच्छेद रामो वेगेन सव्यं वीरस्तु लक्ष्मणः || ६|| स पपात महाबाहुश्छिन्नबाहुर्महास्वनः | खं च गां च दिशश्चैव नादयञ्जलदो यथा || ७|| स निकृत्तौ भुजौ दृष्ट्वा शोणितौघपरिप्लुतः | दीनः पप्रच्छ तौ वीरौ कौ युवामिति दानवः || ८|| इति तस्य ब्रुवाणस्य लक्ष्मणः शुभलक्षणः | शशंस तस्य काकुत्स्थं कबन्धस्य महाबलः || ९|| अयमिक्ष्वाकुदायादो रामो नाम जनैः श्रुतः | अस्यैवावरजं विद्धि भ्रातरं मां च लक्ष्मणम् || १०|| अस्य देवप्रभावस्य वसतो विजने वने | रक्षसापहृता भार्या यामिच्छन्ताविहागतौ || ११|| त्वं तु को वा किमर्थं वा कबन्ध सदृशो वने | आस्येनोरसि दीप्तेन भग्नजङ्घो विचेष्टसे || १२|| एवमुक्तः कबन्धस्तु लक्ष्मणेनोत्तरं वचः | उवाच परमप्रीतस्तदिन्द्रवचनं स्मरन् || १३|| स्वागतं वां नरव्याघ्रौ दिष्ट्या पश्यामि चाप्यहम् | दिष्ट्या चेमौ निकृत्तौ मे युवाभ्यां बाहुबन्धनौ || १४|| विरूपं यच्च मे रूपं प्राप्तं ह्यविनयाद्यथा | तन्मे शृणु नरव्याघ्र तत्त्वतः शंसतस्तव || १५||	15	1539
Kabandha's long arms were cut off when he wanted to devour Shri Rama and Lakshmana as food provided by the God. Then, Kabandha wishes to know who these two are.  When Lakshmana informs about themselves, Kabandha feels happy for his accursed state is over at the hands of Shri Rama.
71	पुरा राम महाबाहो महाबलपराक्रम | रूपमासीन्ममाचिन्त्यं त्रिषु लोकेषु विश्रुतम् | यथा सोमस्य शक्रस्य सूर्यस्य च यथा वपुः || १|| सोऽहं रूपमिदं कृत्वा लोकवित्रासनं महत् | ऋषीन्वनगतान्राम त्रासयामि ततस्ततः || २|| ततः स्थूलशिरा नाम महर्षिः कोपितो मया | सञ्चिन्वन्विविधं वन्यं रूपेणानेन धर्षितः || ३|| तेनाहमुक्तः प्रेक्ष्यैवं घोरशापाभिधायिना | एतदेव नृशंसं ते रूपमस्तु विगर्हितम् || ४|| स मया याचितः क्रुद्धः शापस्यान्तो भवेदिति | अभिशापकृतस्येति तेनेदं भाषितं वचः || ५|| यदा छित्त्वा भुजौ रामस्त्वां दहेद्विजने वने | तदा त्वं प्राप्स्यसे रूपं स्वमेव विपुलं शुभम् || ६|| श्रिया विराजितं पुत्रं दनोस्त्वं विद्धि लक्ष्मण | इन्द्रकोपादिदं रूपं प्राप्तमेवं रणाजिरे || ७|| अहं हि तपसोग्रेण पितामहमतोषयम् | दीर्घमायुः स मे प्रादात्ततो मां विभ्रमोऽस्पृशत् || ८|| दीर्घमायुर्मया प्राप्तं किं मे शक्रः करिष्यति | इत्येवं बुद्धिमास्थाय रणे शक्रमधर्षयम् || ९|| तस्य बाहुप्रमुक्तेन वज्रेण शतपर्वणा | सक्थिनी च शिरश्चैव शरीरे सम्प्रवेशितम् || १०|| स मया याच्यमानः सन्नानयद्यमसादनम् | पितामहवचः सत्यं तदस्त्विति ममाब्रवीत् || ११|| अनाहारः कथं शक्तो भग्नसक्थिशिरोमुखः | वज्रेणाभिहतः कालं सुदीर्घमपि जीवितुम् || १२|| एवमुक्तस्तु मे शक्रो बाहू योजनमायतौ | प्रादादास्यं च मे कुक्षौ तीक्ष्णदंष्ट्रमकल्पयत् || १३|| सोऽहं भुजाभ्यां दीर्घाभ्यां समाकृष्य वनेचरान् | सिंहद्विपमृगव्याघ्रान्भक्षयामि समन्ततः || १४|| स तु मामब्रवीदिन्द्रो यदा रामः सलक्ष्मणः | छेत्स्यते समरे बाहू तदा स्वर्गं गमिष्यसि || १५|| स त्वं रामोऽसि भद्रं ते नाहमन्येन राघव | शक्यो हन्तुं यथातत्त्वमेवमुक्तं महर्षिणा || १६|| अहं हि मतिसाचिव्यं करिष्यामि नरर्षभ | मित्रं चैवोपदेक्ष्यामि युवाभ्यां संस्कृतोऽग्निना || १७|| एवमुक्तस्तु धर्मात्मा दनुना तेन राघवः | इदं जगाद वचनं लक्ष्मणस्योपशृण्वतः || १८|| रावणेन हृता सीता मम भार्या यशस्विनी | निष्क्रान्तस्य जनस्थानात्सह भ्रात्रा यथासुखम् || १९|| नाममात्रं तु जानामि न रूपं तस्य रक्षसः | निवासं वा प्रभावं वा वयं तस्य न विद्महे || २०|| शोकार्तानामनाथानामेवं विपरिधावताम् | कारुण्यं सदृशं कर्तुमुपकारे च वर्तताम् || २१|| काष्ठान्यानीय शुष्काणि काले भग्नानि कुञ्जरैः | भक्ष्यामस्त्वां वयं वीर श्वभ्रे महति कल्पिते || २२|| स त्वं सीतां समाचक्ष्व येन वा यत्र वा हृता | कुरु कल्याणमत्यर्थं यदि जानासि तत्त्वतः || २३|| एवमुक्तस्तु रामेण वाक्यं दनुरनुत्तमम् | प्रोवाच कुशलो वक्तुं वक्तारमपि राघवम् || २४|| दिव्यमस्ति न मे ज्ञानं नाभिजानामि मैथिलीम् | यस्तां ज्ञास्यति तं वक्ष्ये दग्धः स्वं रूपमास्थितः || २५|| अदग्धस्य हि विज्ञातुं शक्तिरस्ति न मे प्रभो | राक्षसं तं महावीर्यं सीता येन हृता तव || २६|| विज्ञानं हि महद्भ्रष्टं शापदोषेण राघव | स्वकृतेन मया प्राप्तं रूपं लोकविगर्हितम् || २७|| किं तु यावन्न यात्यस्तं सविता श्रान्तवाहनः | तावन्मामवटे क्षिप्त्वा दह राम यथाविधि || २८|| दग्धस्त्वयाहमवटे न्यायेन रघुनन्दन | वक्ष्यामि तमहं वीर यस्तं ज्ञास्यति राक्षसं || २९|| तेन सख्यं च कर्तव्यं न्याय्यवृत्तेन राघव | कल्पयिष्यति ते प्रीतः साहाय्यं लघुविक्रमः || ३०|| न हि तस्यास्त्यविज्ञातं त्रिषु लोकेषु राघव | सर्वान्परिसृतो लोकान्पुरा वै कारणान्तरे || ३१||	31	1570
Kabandha requests Shri Rama to incinerate him, so that he would get his divine form and then would be able to give some clues in regaining Seetha.
72	एवमुक्तौ तु तौ वीरौ कबन्धेन नरेश्वरौ | गिरिप्रदरमासाद्य पावकं विससर्जतुः || १|| लक्ष्मणस्तु महोल्काभिर्ज्वलिताभिः समन्ततः | चितामादीपयामास सा प्रजज्वाल सर्वतः || २|| तच्छरीरं कबन्धस्य घृतपिण्डोपमं महत् | मेदसा पच्यमानस्य मन्दं दहति पावक || ३|| स विधूय चितामाशु विधूमोऽग्निरिवोत्थितः | अरजे वाससी विभ्रन्मालां दिव्यां महाबलः || ४|| ततश्चिताया वेगेन भास्वरो विरजाम्बरः | उत्पपाताशु संहृष्टः सर्वप्रत्यङ्गभूषणः || ५|| विमाने भास्वरे तिष्ठन्हंसयुक्ते यशस्करे | प्रभया च महातेजा दिशो दश विराजयन् || ६|| सोऽन्तरिक्षगतो रामं कबन्धो वाक्यमब्रवीत् | शृणु राघव तत्त्वेन यथा सीमामवाप्स्यसि || ७|| राम षड्युक्तयो लोके याभिः सर्वं विमृश्यते | परिमृष्टो दशान्तेन दशाभागेन सेव्यते || ८|| दशाभागगतो हीनस्त्वं राम सहलक्ष्मणः | यत्कृते व्यसनं प्राप्तं त्वया दारप्रधर्षणम् || ९|| तदवश्यं त्वया कार्यः स सुहृत्सुहृदां वर | अकृत्वा न हि ते सिद्धिमहं पश्यामि चिन्तयन् || १०|| श्रूयतां राम वक्ष्यामि सुग्रीवो नाम वानरः | भ्रात्रा निरस्तः क्रुद्धेन वालिना शक्रसूनुना || ११|| ऋष्यमूके गिरिवरे पम्पापर्यन्तशोभिते | निवसत्यात्मवान्वीरश्चतुर्भिः सह वानरैः || १२|| वयस्यं तं कुरु क्षिप्रमितो गत्वाद्य राघव | अद्रोहाय समागम्य दीप्यमाने विभावसौ || १३|| न च ते सोऽवमन्तव्यः सुग्रीवो वानराधिपः | कृतज्ञः कामरूपी च सहायार्थी च वीर्यवान् || १४|| शक्तौ ह्यद्य युवां कर्तुं कार्यं तस्य चिकीर्षितम् | कृतार्थो वाकृतार्थो वा कृत्यं तव करिष्यति || १५|| स ऋक्षरजसः पुत्रः पम्पामटति शङ्कितः | भास्करस्यौरसः पुत्रो वालिना कृतकिल्बिषः || १६|| संनिधायायुधं क्षिप्रमृष्यमूकालयं कपिम् | कुरु राघव सत्येन वयस्यं वनचारिणम् || १७|| स हि स्थानानि सर्वाणि कार्त्स्न्येन कपिकुञ्जरः | नरमांसाशिनां लोके नैपुण्यादधिगच्छति || १८|| न तस्याविदितं लोके किं चिदस्ति हि राघव | यावत्सूर्यः प्रतपति सहस्रांशुररिन्दम || १९|| स नदीर्विपुलाञ्शैलान्गिरिदुर्गाणि कन्दरान् | अन्विष्य वानरैः सार्धं पत्नीं तेऽधिगमिष्यति || २०|| वानरांश्च महाकायान्प्रेषयिष्यति राघव | दिशो विचेतुं तां सीतां त्वद्वियोगेन शोचतीम् || २१|| स मेरुशृङ्गाग्रगतामनिन्दितां प्रविश्य पातालतलेऽपि वाश्रिताम् | प्लवङ्गमानां प्रवरस्तव प्रियां निहत्य रक्षांसि पुनः प्रदास्यति || २२||	22	1592
When Shri Rama incinerates Kabandha, a celestial comes out of the flames and provides information about Sugreeva and urges Shri Rama to befriend him. He informs Shri Rama that Sugreeva is also in a similar condition and he needs someone to rely upon, in order to overcome his problems, and thus Kabandha asks Shri Rama to help Sugreeva, and get help, to provide assistance in searching for Seeta, as requital from Sugreeva.

इत्यार्षे श्री रामायणे अरण्यकाण्डे सप्तदश: भाग:

 

Araṇyakāṇḍa Part-16

Araṇyakāṇḍa Part-18