अरण्यकाण्ड - Araṇyakāṇḍa (भाग - २ ;;; Part – 2)

 

अरण्यकाण्ड - Araṇyakāṇḍa (भाग - २ ;;; Part – 2)

Sarga number as per Ramayana	Shlokas extracted	No. of shlokas	Cumulative number of shlokas in this Kanda
6	शरभङ्गे दिवं प्राप्ते मुनिसङ्घाः समागताः | अभ्यगच्छन्त काकुत्स्थं रामं ज्वलिततेजसं || १|| वैखानसा वालखिल्याः सम्प्रक्षाला मरीचिपाः | अश्मकुट्टाश्च बहवः पत्राहाराश्च तापसाः || २|| दन्तोलूखलिनश्चैव तथैवोन्मज्जकाः परे | मुनयः सलिलाहारा वायुभक्षास्तथापरे || ३|| आकाशनिलयाश्चैव तथा स्थण्डिलशायिनः | तथोर्ध्ववासिनो दान्तास्तथार्द्रपटवाससः || ४|| सजपाश्च तपोनित्यास्तथा पञ्चतपोऽन्विताः | सर्वे ब्राह्म्या श्रिया जुष्टा दृढयोगसमाहिताः | शरभङ्गाश्रमे राममभिजग्मुश्च तापसाः || ५|| अभिगम्य च धर्मज्ञा रामं धर्मभृतां वरम् | ऊचुः परमधर्मज्ञमृषिसङ्घाः समाहिताः || ६|| त्वमिक्ष्वाकुकुलस्यास्य पृथिव्याश्च महारथः | प्रधानश्चासि नाथश्च देवानां मघवानिव || ७|| विश्रुतस्त्रिषु लोकेषु यशसा विक्रमेण च | पितृव्रतत्वं सत्यं च त्वयि धर्मश्च पुष्कलः || ८|| त्वामासाद्य महात्मानं धर्मज्ञं धर्मवत्सलम् | अर्थित्वान्नाथ वक्ष्यामस्तच्च नः क्षन्तुमर्हसि || ९|| अधार्मस्तु महांस्तात भवेत्तस्य महीपतेः | यो हरेद्बलिषड्भागं न च रक्षति पुत्रवत् || १०|| युञ्जानः स्वानिव प्राणान्प्राणैरिष्टान्सुतानिव | नित्ययुक्तः सदा रक्षन्सर्वान्विषयवासिनः || ११|| प्राप्नोति शाश्वतीं राम कीर्तिं स बहुवार्षिकीम् | ब्रह्मणः स्थानमासाद्य तत्र चापि महीयते || १२|| यत्करोति परं धर्मं मुनिर्मूलफलाशनः | तत्र राज्ञश्चतुर्भागः प्रजा धर्मेण रक्षतः || १३|| सोऽयं ब्राह्मणभूयिष्ठो वानप्रस्थगणो महान् | त्वन्नाथोऽनाथवद्राम राक्षसैर्वध्यते भृशम् || १४|| एहि पश्य शरीराणि मुनीनां भावितात्मनाम् | हतानां राक्षसैर्घोरैर्बहूनां बहुधा वने || १५|| पम्पानदीनिवासानामनुमन्दाकिनीम् अपि | चित्रकूटालयानां च क्रियते कदनं महत् || १६|| एवं वयं न मृष्यामो विप्रकारं तपस्विनम् | क्रियमाणं वने घोरं रक्षोभिर्भीमकर्मभिः || १७|| ततस्त्वां शरणार्थं च शरण्यं समुपस्थिताः | परिपालय नो राम वध्यमानान्निशाचरैः || १८|| एतच्छ्रुत्वा तु काकुत्स्थस्तापसानां तपस्विनाम् | इदं प्रोवाच धर्मात्मा सर्वानेव तपस्विनः | नैवमर्हथ मां वक्तुमाज्ञाप्योऽहं तपस्विनम् || १९|| भवतामर्थसिद्ध्यर्थमागतोऽहं यदृच्छया | तस्य मेऽयं वने वासो भविष्यति महाफलः | तपस्विनां रणे शत्रून्हन्तुमिच्छामि राक्षसान् || २०|| दत्त्वा वरं चापि तपोधनानां धर्मे धृतात्मा सहलक्ष्मणेन | तपोधनैश्चापि सहार्य वृत्तः सुतीष्क्णमेवाभिजगाम वीरः || २१||	21	125
Thereafter, Shri Rama is approached by others sages and hermits. They inform him about the atrocities of demons around that place and request Shri Rama to eradicate the menace and Shri Rama promises to do so.
7	रामस्तु सहितो भ्रात्रा सीतया च परन्तपः | सुतीक्ष्णस्याश्रमपदं जगाम सह तैर्द्विजैः || १|| स गत्वा दूरमध्वानं नदीस्तीर्त्व बहूदकाः | ददर्श विपुलं शैलं महामेघमिवोन्नतम् || २|| ततस्तदिक्ष्वाकुवरौ सततं विविधैर्द्रुमैः | काननं तौ विविशतुः सीतया सह राघवौ || ३|| प्रविष्टस्तु वनं घोरं बहुपुष्पफलद्रुमम् | ददर्शाश्रममेकान्ते चीरमालापरिष्कृतम् || ४|| तत्र तापसमासीनं मलपङ्कजटाधरम् | रामः सुतीक्ष्णं विधिवत्तपोवृद्धमभाषत || ५|| रामोऽहमस्मि भगवन्भवन्तं द्रष्टुमागतः | तन्माभिवद धर्मज्ञ महर्षे सत्यविक्रम || ६|| स निरीक्ष्य ततो वीरं रामं धर्मभृतां वरम् | समाश्लिष्य च बाहुभ्यामिदं वचनमब्रवीत् || ७|| स्वागतं खलु ते वीर राम धर्मभृतां वर | आश्रमोऽयं त्वयाक्रान्तः सनाथ इव साम्प्रतम् || ८|| प्रतीक्षमाणस्त्वामेव नारोहेऽहं महायशः | देवलोकमितो वीर देहं त्यक्त्वा महीतले || ९|| चित्रकूटमुपादाय राज्यभ्रष्टोऽसि मे श्रुतः | इहोपयातः काकुत्स्थो देवराजः शतक्रतुः | सर्वाँल्लोकाञ्जितानाह मम पुण्येन कर्मणा || १०|| तेषु देवर्षिजुष्टेषु जितेषु तपसा मया | मत्प्रसादात्सभार्यस्त्वं विहरस्व सलक्ष्मणः || ११|| तमुग्रतपसं दीप्तं महर्षिं सत्यवादिनम् | प्रत्युवाचात्मवान्रामो ब्रह्माणमिव वासवः || १२|| अहमेवाहरिष्यामि स्वयं लोकान्महामुने | आवासं त्वहमिच्छामि प्रदिष्टमिह कानने || १३|| भवान्सर्वत्र कुशलः सर्वभूतहिते रतः | आख्यातः शरभङ्गेन गौतमेन महात्मना || १४|| एवमुक्तस्तु रामेण महर्षिर्लोकविश्रुतः | अब्रवीन्मधुरं वाक्यं हर्षेण महताप्लुतः || १५|| अयमेवाश्रमो राम गुणवान्रम्यताम् इह | ऋषिसङ्घानुचरितः सदा मूलफलैर्युतः || १६|| इममाश्रममागम्य मृगसङ्घा महायशाः | अटित्वा प्रतिगच्छन्ति लोभयित्वाकुतोभयाः || १७|| तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य महर्षेर्लक्ष्मणाग्रजः | उवाच वचनं धीरो विकृष्य सशरं धनुः || १८|| तानहं सुमहाभाग मृगसङ्घान्समागतान् | हन्यां निशितधारेण शरेणाशनिवर्चसा || १९|| भवांस्तत्राभिषज्येत किं स्यात्कृच्छ्रतरं ततः | एतस्मिन्नाश्रमे वासं चिरं तु न समर्थये || २०|| तमेवमुक्त्वा वरदं रामः सन्ध्यामुपागमत् | अन्वास्य पश्चिमां सन्ध्यां तत्र वासमकल्पयत् || २१|| ततः शुभं तापसभोज्यमन्नं स्वयं सुतीक्ष्णः पुरुषर्षभाभ्याम् | ताभ्यां सुसत्कृत्य ददौ महात्मा सन्ध्यानिवृत्तौ रजनीं समीक्ष्य || २२||	22	147
Shri Rama, Sita and Lakshmana reach the hermitage of Sage Suteekshna. Shri Rama asks the sage to show a place to dwell. Suteekshna asks Rama to stay at his own hermitage, but Shri Rama politely declines and would like to go to any other place than that. They spend that night there.
8	रामस्तु सहसौमित्रिः सुतीक्ष्णेनाभिपूजितः | परिणम्य निशां तत्र प्रभाते प्रत्यबुध्यत || १|| उत्थाय तु यथाकालं राघवः सह सीतया | उपास्पृशत्सुशीतेन जलेनोत्पलगन्धिना || २|| अथ तेऽग्निं सुरांश्चैव वैदेही रामलक्ष्मणौ | काल्यं विधिवदभ्यर्च्य तपस्विशरणे वने || ३|| उदयन्न्तं दिनकरं दृष्ट्वा विगतकल्मषाः | सुतीक्ष्णमभिगम्येदं श्लक्ष्णं वचनमब्रुवन् || ४|| सुखोषिताः स्म भगवंस्त्वया पूज्येन पूजिताः | आपृच्छामः प्रयास्यामो मुनयस्त्वरयन्ति नः || ५|| त्वरामहे वयं द्रष्टुं कृत्स्नमाश्रममण्डलम् | ऋषीणां पुण्यशीलानां दण्डकारण्यवासिनाम् || ६|| अभ्यनुज्ञातुमिच्छामः सहैभिर्मुनिपुङ्गवैः | धर्मनित्यैस्तपोदान्तैर्विशिखैरिव पावकैः || ७|| अविषह्यातपो यावत्सूर्यो नातिविराजिते | अमार्गेणागतां लक्ष्मीं प्राप्येवान्वयवर्जितः || ८|| तावदिच्छामहे गन्तुमित्युक्त्वा चरणौ मुनेः | ववन्दे सहसौमित्रिः सीतया सह राघवः || ९|| तौ संस्पृशन्तौ चरणावुत्थाप्य मुनिपुङ्गवः | गाढमालिङ्ग्य सस्नेहमिदं वचनमब्रवीत् || १०|| अरिष्टं गच्छ पन्थानं राम सौमित्रिणा सह | सीतया चानया सार्धं छाययेवानुवृत्तया || ११|| पश्याश्रमपदं रम्यं दण्डकारण्यवासिनाम् | एषां तपस्विनां वीर तपसा भावितात्मनाम् || १२|| सुप्राज्यफलमूलानि पुष्पितानि वनानि च | प्रशान्तमृगयूथानि शान्तपक्षिगणानि च || १३|| फुल्लपङ्कजषडानि प्रसन्नसलिलानि च | कारण्डवविकीर्णानि तटाकानि सरांसि च || १४|| द्रक्ष्यसे दृष्टिरम्याणि गिरिप्रस्रवणानि च | रमणीयान्यरण्यानि मयूराभिरुतानि च || १५|| गम्यतां वत्स सौमित्रे भवानपि च गच्छतु | आगन्तव्यं च ते दृष्ट्वा पुनरेवाश्रमं मम || १६|| एवमुक्तस्तथेत्युक्त्वा काकुत्स्थः सहलक्ष्मणः | प्रदक्षिणं मुनिं कृता प्रस्थातुमुपचक्रमे || १७|| ततः शुभतरे तूणी धनुषी चायतेक्षणा | ददौ सीता तयोर्भ्रात्रोः खड्गौ च विमलौ ततः || १८|| आबध्य च शुभे तूणी चापे चादाय सस्वने | निष्क्रान्तावाश्रमाद्गन्तुमुभौ तौ रामलक्ष्मणौ || १९||	19	166
Shri Rama, Sita and Lakshmana, having spent that night in the hermitage of Sage Suteekshna, start to go from there on the next day morning, duly taking permission from the sage.
9	सुतीक्ष्णेनाभ्यनुज्ञातं प्रस्थितं रघुनन्दनम् | वैदेही स्निग्धया वाचा भर्तारमिदमब्रवीत् || १|| अयं धर्मः सुसूक्ष्मेण विधिना प्राप्यते महान् | निवृत्तेन च शक्योऽयं व्यसनात्कामजादिह || २|| त्रीण्येव व्यसनान्यत्र कामजानि भवन्त्युत | मिथ्या वाक्यं परमकं तस्माद्गुरुतरावुभौ | परदाराभिगमनं विना वैरं च रौद्रता || ३|| मिथ्यावाक्यं न ते भूतं न भविष्यति राघव | कुतोऽभिलषणं स्त्रीणां परेषां धर्मनाशनम् || ४|| तच्च सर्वं महाबाहो शक्यं वोढुं जितेन्द्रियैः | तव वश्येन्द्रियत्वं च जानामि शुभदर्शन || ५|| तृतीयं यदिदं रौद्रं परप्राणाभिहिंसनम् | निर्वैरं क्रियते मोहात्तच्च ते समुपस्थितम् || ६|| प्रतिज्ञातस्त्वया वीर दण्डकारण्यवासिनाम् | ऋषीणां रक्षणार्थाय वधः संयति रक्षसाम् || ७|| एतन्निमित्तं च वनं दण्डका इति विश्रुतम् | प्रस्थितस्त्वं सह भ्रात्रा धृतबाणशरासनः || ८|| ततस्त्वां प्रस्थितं दृष्ट्वा मम चिन्ताकुलं मनः | त्वद्वृत्तं चिन्तयन्त्या वै भवेन्निःश्रेयसं हितम् || ९|| न हि मे रोचते वीर गमनं दण्डकान्प्रति | कारणं तत्र वक्ष्यामि वदन्त्याः श्रूयतां मम || १०|| त्वं हि बाणधनुष्पाणिर्भ्रात्रा सह वनं गतः | दृष्ट्वा वनचरान्सर्वान्कच्चित्कुर्याः शरव्ययम् || ११|| क्षत्रियाणामिह धनुर्हुताशस्येन्धनानि च | समीपतः स्थितं तेजोबलमुच्छ्रयते भृशम् || १२|| अग्नि संयोगवत् हेतुः शस्त्र संयोग उच्यते | स्नेहाच्च बहुमानाच्च स्मारये त्वां न शिक्षये | न कथं चन सा कार्या हृहीतधनुषा त्वया || १३|| बुद्धिर्वैरं विना हन्तुं राक्षसान्दण्डकाश्रितान् | अपराधं विना हन्तुं लोकान्वीर न कामये || १४|| क्षत्रियाणां तु वीराणां वनेषु नियतात्मनाम् | धनुषा कार्यमेतावदार्तानामभिरक्षणम् || १५|| क्व च शस्त्रं क्व च वनं क्व च क्षात्रं तपः क्व च | व्याविद्धमिदमस्माभिर्देशधर्मस्तु पूज्यताम् || १६|| तदार्यकलुषा बुद्धिर्जायते शस्त्रसेवनात् | पुनर्गत्वा त्वयोध्यायां क्षत्रधर्मं चरिष्यसि || १७|| अक्षया तु भवेत्प्रीतिः श्वश्रू श्वशुरयोर्मम | यदि राज्यं हि संन्यस्य भवेस्त्वं निरतो मुनिः || १८|| धर्मादर्थः प्रभवति धर्मात्प्रभवते सुखम् | धर्मेण लभते सर्वं धर्मसारमिदं जगत् || १९|| आत्मानं नियमैस्तैस्तैः कर्षयित्वा प्रयत्नतः | प्राप्यते निपुणैर्धर्मो न सुखाल्लभ्यते सुखम् || २०|| नित्यं शुचिमतिः सौम्य चर धर्मं तपोवने | सर्वं हि विदितं तुभ्यं त्रैलोक्यमपि तत्त्वतः || २१|| स्त्रीचापलादेतदुदाहृतं मे धर्मं च वक्तुं तव कः समर्थः | विचार्य बुद्ध्या तु सहानुजेन यद्रोचते तत्कुरु माचिरेण || २२||	22	188
Seetha expresses her apprehensions about Shri Rama's decision to eliminate the demons in Dandaka forest, without any provocation from their side, at the request of some sages.

इत्यार्षे श्री रामायणे अरण्यकाण्डे द्वितीय: भाग:

 

Araṇyakāṇḍa Part-1

Araṇyakāṇḍa Part-3