अरण्यकाण्ड - Araṇyakāṇḍa (भाग - ७ ;;; Part – 7)

 

अरण्यकाण्ड - Araṇyakāṇḍa (भाग - ७ ;;; Part – 7)

Sarga number as per Ramayana	Shlokas extracted	No. of shlokas	Cumulative number of shlokas in this Kanda
25	अवष्टब्धधनुं रामं क्रुद्धं च रिपुघातिनम् | ददर्शाश्रममागम्य खरः सह पुरःसरैः || १|| तं दृष्ट्वा सगुणं चापमुद्यम्य खरनिःस्वनम् | रामस्याभिमुखं सूतं चोद्यताम् इत्यचोदयत् || २|| स खरस्याज्ञया सूतस्तुरगान्समचोदयत् | यत्र रामो महाबाहुरेको धुन्वन्धनुः स्थितः || ३|| तं तु निष्पतितं दृष्ट्वा सर्वे ते रजनीचराः | नर्दमाना महानादं सचिवाः पर्यवारयन् || ४|| स तेषां यातुधानानां मध्ये रतो गतः खरः | बभूव मध्ये ताराणां लोहिताङ्ग इवोदितः || ५|| ततस्तं भीमधन्वानं क्रुद्धाः सर्वे निशाचराः | रामं नानाविधैः शस्त्रैरभ्यवर्षन्त दुर्जयम् || ६|| मुद्गरैरायसैः शूलैः प्रासैः खड्गैः परश्वधैः | राक्षसाः समरे रामं निजघ्नू रोषतत्पराः || ७|| ते बलाहकसङ्काशा महानादा महाबलाः | अभ्यधावन्त काकुत्स्थं रामं युद्धे जिघांसवः || ८|| ते रामे शरवर्षाणि व्यसृजन्रक्षसां गुणाः | शैलेन्द्रमिव धाराभिर्वर्षमाणा महाधनाः || ९|| स तैः परिवृतो घोरै राघवो रक्षसां गणैः | तिथिष्विव महादेवो वृतः पारिषदां गणैः || १०|| तानि मुक्तानि शस्त्राणि यातुधानैः स राघवः | प्रतिजग्राह विशिखैर्नद्योघानिव सागरः || ११|| स तैः प्रहरणैर्घोरैर्भिन्नगात्रो न विव्यथे | रामः प्रदीप्तैर्बहुभिर्वज्रैरिव महाचलः || १२|| स विद्धः क्षतजादिग्धः सर्वगात्रेषु राघवः | बभूव रामः सन्ध्याभ्रैर्दिवाकर इवावृतः || १३|| विषेदुर्देवगन्धर्वाः सिद्धाश्च परमर्षयः | एकं सहस्त्रैर्बहुभिस्तदा दृष्ट्वा समावृतम् || १४|| ततो रामः सुसङ्क्रुद्धो मण्डलीकृतकार्मुकः | ससर्ज निशितान्बाणाञ्शतशोऽथ सहस्रशः || १५|| दुरावारान्दुर्विषहान्कालपाशोपमान्रणे | मुमोच लीलया रामः कङ्कपत्रानजिह्मगान् || १६|| ते शराः शत्रुसैन्येषु मुक्ता रामेण लीलया | आददू रक्षसां प्राणान्पाशाः कालकृता इव || १७|| भित्त्वा राक्षसदेहांस्तांस्ते शरा रुधिराप्लुताः | अन्तरिक्षगता रेजुर्दीप्ताग्निसमतेजसः || १८|| असङ्ख्येयास्तु रामस्य सायकाश्चापमण्डलात् | विनिष्पेतुरतीवोग्रा रक्षः प्राणापहारिणः || १९|| तैर्धनूंषि ध्वजाग्राणि वर्माणि च शिरांसि च | बहून्सहस्ताभरणानूरून्करिकरोपमान् || २०|| ततो नालीकनाराचैस्तीक्ष्णाग्रैश्च विकर्णिभिः | भीममार्तस्वरं चक्रुर्भिद्यमाना निशाचराः || २१|| तत्सैन्यं निशितैर्बाणैरर्दितं मर्मभेदिभिः | रामेण न सुखं लेभे शुष्कं वनमिवाग्निना || २२|| के चिद्भीमबलाः शूराः शूलान्खड्गान्परश्वधान् | चिक्षिपुः परमक्रुद्धा रामाय रजनीचराः || २३|| तानि बाणैर्महाबाहुः शस्त्राण्यावार्य राघवः | जहार समरे प्राणांश्चिच्छेद च शिरोधरान् || २४|| अवशिष्टाश्च ये तत्र विषण्णाश्च निशाचराः | खरमेवाभ्यधावन्त शरणार्थं शरार्दिताः || २५|| तान्सर्वान्पुनरादाय समाश्वास्य च दूषणः | अभ्यधावत काकुत्स्थं क्रुद्धो रुद्रमिवान्तकः || २६|| निवृत्तास्तु पुनः सर्वे दूषणाश्रयनिर्भयाः | राममेवाभ्यधावन्त सालतालशिलायुधाः || २७|| तद्बभूवाद्भुतं युद्धं तुमुलं रोमहर्षणम् | रामस्यास्य महाघोरं पुनस्तेषां च रक्षसाम् || २८||	28	591
Shri Rama gives the demons warning, but as their attack is escalating, he uses a DIVINE missile and many other arrows, which eradicates the entire army of Dushana's brute force.
26	तद्द्रुमाणां शिलानां च वर्षं प्राणहरं महत् | प्रतिजग्राह धर्मात्मा राघवस्तीक्ष्णसायकैः || १|| प्रतिगृह्य च तद्वरं निमीलित इवर्षभः | रामः क्रोधं परं भेजे वधार्थं सर्वरक्षसाम् || २|| ततः क्रोधसमाविष्टः प्रदीप्त इव तेजसा | शरैरभ्यकिरत्सैन्यं सर्वतः सहदूषणम् || ३|| ततः सेनापतिः क्रुद्धो दूषणः शत्रुदूषणः | जग्राह गिरिशृङ्गाभं परिघं रोमहर्षणम् || ४|| वेष्टितं काञ्चनैः पट्टैर्देवसैन्याभिमर्दनम् | आयसैः शङ्कुभिस्तीक्ष्णैः कीर्णं परवसोक्षिताम् || ५|| वज्राशनिसमस्पर्शं परगोपुरदारणम् | तं महोरगसङ्काशं प्रगृह्य परिघं रणे | दूषणोऽभ्यपतद्रामं क्रूरकर्मा निशाचरः || ६|| तस्याभिपतमानस्य दूषणस्य स राघवः | द्वाभ्यां शराभ्यां चिच्छेद सहस्ताभरणौ भुजौ || ७|| भ्रष्टस्तस्य महाकायः पपात रणमूर्धनि | परिघश्छिन्नहस्तस्य शक्रध्वज इवाग्रतः || ८|| स कराभ्यां विकीर्णाभ्यां पपात भुवि दूषणः | विषाणाभ्यां विशीर्णाभ्यां मनस्वीव महागजः || ९|| दृष्ट्वा तं पतितं भूमौ दूषणं निहतं रणे | साधु साध्विति काकुत्स्थं सर्वभूतान्यपूजयन् || १०|| एतस्मिन्नन्तरे क्रुद्धास्त्रयः सेनाग्रयायिनः | संहत्याभ्यद्रवन्रामं मृत्युपाशावपाशिताः | महाकपालः स्थूलाक्षः प्रमाथी च महाबलः || ११|| महाकपालो विपुलं शूलमुद्यम्य राक्षसः | स्थूलाक्षः पट्टिशं गृह्य प्रमाथी च परश्वधम् || १२|| दृष्ट्वैवापततस्तांस्तु राघवः सायकैः शितैः | तीक्ष्णाग्रैः प्रतिजग्राह सम्प्राप्तानतिथीनिव || १३|| महाकपालस्य शिरश्चिच्छेद रघुनङ्गनः | असङ्ख्येयैस्तु बाणौघैः प्रममाथ प्रमाथिनम् || १४|| स्थूलाक्षस्याक्षिणी तीक्ष्णैः पूरयामास सायकैः | स पपात हतो भूमौ विटपीव महाद्रुमः || १५|| ततः पावकसङ्काशैर्हेमवज्रविभूषितैः | जघनशेषं तेजस्वी तस्य सैन्यस्य सायकैः || १६|| ते रुक्मपुङ्खा विशिखाः सधूमा इव पावकाः | निजघ्नुस्तानि रक्षांसि वज्रा इव महाद्रुमान् || १७|| रक्षसां तु शतं रामः शतेनैकेन कर्णिना | सहस्रं च सहस्रेण जघान रणमूर्धनि || १८|| तैर्भिन्नवर्माभरणाश्छिन्नभिन्नशरासनाः | निपेतुः शोणितादिग्धा धरण्यां रजनीचराः || १९|| तैर्मुक्तकेशैः समरे पतितैः शोणितोक्षितैः | आस्तीर्णा वसुधा कृत्स्ना महावेदिः कुशैरिव || २०|| क्षणेन तु महाघोरं वनं निहतराक्षसं | बभूव निरय प्रख्यं मांसशोणितकर्दमम् || २१|| चतुर्दश सहस्राणि रक्षसां भीमकर्मणाम् | हतान्येकेन रामेण मानुषेण पदातिना || २२|| तस्य सैन्यस्य सर्वस्य खरः शेषो महारथः | राक्षसस्त्रिशिराश्चैव रामश्च रिपुसूदनः || २३|| ततस्तु तद्भीमबलं महाहवे समीक्ष्य रामेण हतं बलीयसा | रथेन रामं महता खरस्ततः समाससादेन्द्र इवोद्यताशनिः || २४||	24	615
Shri Rama eliminates fourteen thousand demons, followed by Dushana’s death, and Dushana's twelve other captains, leaving behind only two, Khara and Trishira, the chiefs of that demonic force in Janasthaana.
27	खरं तु रामाभिमुखं प्रयान्तं वाहिनीपतिः | राक्षसस्त्रिशिरा नाम संनिपत्येदमब्रवीत् || १|| मां नियोजय विक्रान्त संनिवर्तस्व साहसात् | पश्य रामं महाबाहुं संयुगे विनिपातितम् || २|| प्रतिजानामि ते सत्यमायुधं चाहमालभे | यथा रामं वधिष्यामि वधार्हं सर्वरक्षसाम् || ३|| अहं वास्य रणे मृत्युरेष वा समरे मम | विनिवर्त्य रणोत्साहं मुहूर्तं प्राश्निको भव || ४|| प्रहृष्टो वा हते रामे जनस्थानं प्रयास्यसि | मयि वा निहते रामं संयुगायोपयास्यसि || ५|| खरस्त्रिशिरसा तेन मृत्युलोभात्प्रसादितः | गच्छ युध्येत्यनुज्ञातो राघवाभिमुखो ययौ || ६|| त्रिशिराश्च रथेनैव वाजियुक्तेन भास्वता | अभ्यद्रवद्रणे रामं त्रिशृङ्ग इव पर्वतः || ७|| शरधारा समूहान्स महामेघ इवोत्सृजन् | व्यसृजत्सदृशं नादं जलार्द्रस्येव दुन्दुभेः || ८|| आगच्छन्तं त्रिशिरसं राक्षसं प्रेक्ष्य राघवः | धनुषा प्रतिजग्राह विधुन्वन्सायकाञ्शितान् || ९|| स सम्प्रहारस्तुमुलो राम त्रिशिरसोर्महान् | बभूवातीव बलिनोः सिंहकुञ्जरयोरिव || १०|| ततस्त्रिशिरसा बाणैर्ललाटे ताडितस्त्रिभिः | अमर्षी कुपितो रामः संरब्धमिदमब्रवीत् || ११|| अहो विक्रमशूरस्य राक्षसस्येदृशं बलम् | पुष्पैरिव शरैर्यस्य ललाटेऽस्मि परिक्षतः | ममापि प्रतिगृह्णीष्व शरांश्चापगुणच्युतान् || १२|| एवमुक्त्वा तु संरब्धः शरानाशीविषोपमान् | त्रिशिरो वक्षसि क्रुद्धो निजघान चतुर्दश || १३|| चतुर्भिस्तुरगानस्य शरैः संनतपर्वभिः | न्यपातयत तेजस्वी चतुरस्तस्य वाजिनः || १४|| अष्टभिः सायकैः सूतं रथोपस्थे न्यपातयत् | रामश्चिच्छेद बाणेन ध्वजं चास्य समुच्छ्रितम् || १५|| ततो हतरथात्तस्मादुत्पतन्तं निशाचरम् | बिभेद रामस्तं बाणैर्हृदये सोऽभवज्जडः || १६|| सायकैश्चाप्रमेयात्मा सामर्षस्तस्य रक्षसः | शिरांस्यपातयत्त्रीणि वेगवद्भिस्त्रिभिः शतैः || १७|| स भूमौ शोणितोद्गारी रामबाणाभिपीडितः | न्यपतत्पतितैः पूर्वं स्वशिरोभिर्निशाचरः || १८||	18	633
Trishira, advances first before Khara to fight Shri Rama and in that bitter battle Shri Rama eliminates Trishira in the battle.
28                                                                   29	निहतं दूषणं दृष्ट्वा रणे त्रिशिरसा सह | खरस्याप्यभवत्त्रासो दृष्ट्वा रामस्य विक्रमम् || १|| स दृष्ट्वा राक्षसं सैन्यमविषह्यं महाबलम् | हतमेकेन रामेण दूषणस्त्रिशिरा अपि || २|| तद्बलं हतभूयिष्ठं विमनाः प्रेक्ष्य राक्षसः | आससाद खरो रामं नमुचिर्वासवं यथा || ३|| विकृष्य बलवच्चापं नाराचान्रक्तभोजनान् | खरश्चिक्षेप रामाय क्रुद्धानाशीविषानिव || ४|| ज्यां विधुन्वन्सुबहुशः शिक्षयास्त्राणि दर्शयन् | चचार समरे मार्गाञ्शरै रथगतः खरः || ५|| स सर्वाश्च दिशो बाणैः प्रदिशश्च महारथः | पूरयामास तं दृष्ट्वा रामोऽपि सुमहद्धनुः || ६|| स सायकैर्दुर्विषहैः सस्फुलिङ्गैरिवाग्निभिः | नभश्चकाराविवरं पर्जन्य इव वृष्टिभिः || ७|| तद्बभूव शितैर्बाणैः खररामविसर्जितैः | पर्याकाशमनाकाशं सर्वतः शरसङ्कुलम् || ८|| शरजालावृतः सूर्यो न तदा स्म प्रकाशते | अन्योन्यवधसंरम्भादुभयोः सम्प्रयुध्यतोः || ९|| ततः कनकपुङ्खैस्तु शरैः संनतपर्वभिः | चिच्छेद रामः सङ्क्रुद्धः खरस्य समरे ध्वजम् || १०|| स दर्शनीयो बहुधा विच्छिन्नः काञ्चनो ध्वजः | जगाम धरणीं सूर्यो देवतानामिवाज्ञया || ११|| तं चतुर्भिः खरः क्रुद्धो रामं गात्रेषु मार्गणैः | विव्याध हृदि मर्मज्ञो मातङ्गमिव तोमरैः || १२|| स रामो बहुभिर्बाणैः खरकार्मुकनिःसृतैः | विद्धो रुधिरसिक्ताङ्गो बभूव रुषितो भृशम् || १३|| स धनुर्धन्विनां श्रेष्ठः प्रगृह्य परमाहवे | मुमोच परमेष्वासः षट्शरानभिलक्षितान् || १४|| शिरस्येकेन बाणेन द्वाभ्यां बाह्वोरथार्पयत् | त्रिभिश्चन्द्रार्धवक्त्रैश्च वक्षस्यभिजघान ह || १५|| ततः पश्चान्महातेजा नाराचान्भास्करोपमान् | जिघांसू राक्षसं क्रुद्धस्त्रयोदश शिलाशितान् || १६|| ततोऽस्य युगमेकेन चतुर्भिश्चतुरो हयान् | षष्ठेन च शिरः सङ्ख्ये चिच्छेद खरसारथेः || १७|| त्रिभिस्त्रिवेणुं बलवान्द्वाभ्यामक्षं महाबलः | द्वादशेन तु बाणेन खरस्य सशरं धनुः | छित्त्वा वज्रनिकाशेन राघवः प्रहसन्निव | त्रयोदशेनेन्द्रसमो बिभेद समरे खरम् || १८|| प्रभग्नधन्वा विरथो हताश्वो हतसारथिः | गदापाणिरवप्लुत्य तस्थौ भूमौ खरस्तदा || १९|| कामं बह्वपि वक्तव्यं त्वयि वक्ष्यामि न त्वहम् | अस्तं गच्छेद्धि सविता युद्धविघ्रस्ततो भवेत् ||२०|| चतुर्दश सहस्राणि राक्षसानां हतानि ते | त्वद्विनाशात्करोम्यद्य तेषामश्रुप्रमार्जनम् || २१|| इत्युक्त्वा परमक्रुद्धस्तां गदां परमाङ्गदाम् | खरश्चिक्षेप रामाय प्रदीप्तामशनिं यथा ||२२ || खरबाहुप्रमुक्ता सा प्रदीप्ता महती गदा | भस्मवृक्षांश्च गुल्मांश्च कृत्वागात्तत्समीपतः ||२३|| तामापतन्तीं ज्वलितां मृत्युपाशोपमां गदा | अन्तरिक्षगतां रामश्चिच्छेद बहुधा शरैः ||२४|| सा विशीर्णा शरैर्भिन्ना पपात धरणीतले | गदामन्त्रौषधिबलैर्व्यालीव विनिपातिता || २५||	25	658
Khara confronts Shri Rama after elimination of his valiant warriors. He wages a fearful war and he even brings down the armour of Shri Rama with his arrows. The combat of Shri Rama and Khara takes a longer time, proving Khara a great warrior.

इत्यार्षे श्री रामायणे अरण्यकाण्डे सप्तम: भाग:

 

Araṇyakāṇḍa Part-6

Araṇyakāṇḍa Part-8