अयोध्याकाण्ड - Ayōdhyākāṇḍa (भाग - २ ;;; Part – 2)

 

अयोध्याकाण्ड - Ayōdhyākāṇḍa (भाग - २ ;;; Part – 2)

Sarga number as per Ramayana	Shlokas extracted	No. of shlokas	Cumulative number of shlokas in this Kanda
4	प्रविश्य चात्मनो वेश्म राज्ञोद्दिष्टेऽभिषेचने | तस्मिन्क्षणे विनिर्गत्य मातुरन्तःपुरं ययौ || १|| तत्र तां प्रवणामेव मातरं क्षौमवासिनीम् | वाग्यतां देवतागारे ददर्श याचतीं श्रियम् || २|| प्रागेव चागता तत्र सुमित्रा लक्ष्मणस्तथा | सीता चानायिता श्रुत्वा प्रियं रामाभिषेचनम् || ३|| तस्मिन्काले हि कौसल्या तस्थावामीलितेक्षणा | सुमित्रयान्वास्यमाना सीतया लक्ष्मणेन च || ४|| तथा सनियमामेव सोऽभिगम्याभिवाद्य च | उवाच वचनं रामो हर्षयंस्तामिदं तदा || ५|| अम्ब पित्रा नियुक्तोऽस्मि प्रजापालनकर्मणि | भविता श्वोऽभिषेको मे यथा मे शासनं पितुः || ६||| सीतयाप्युपवस्तव्या रजनीयं मया सह | एवमृत्विगुपाध्यायैः सह मामुक्तवान्पिता || ७|| यानि यान्यत्र योग्यानि श्वोभाविन्यभिषेचने | तानि मे मङ्गलान्यद्य वैदेह्याश्चैव कारय || ८|| एतच्छ्रुत्वा तु कौसल्या चिरकालाभिकाङ्क्षितम् | हर्षबाष्पकलं वाक्यमिदं राममभाषत || ९|| वत्स राम चिरं जीव हतास्ते परिपन्थिनः | ज्ञातीन्मे त्वं श्रिया युक्तः सुमित्रायाश् च नन्दय || १०|| कल्याणे बत नक्षत्रे मयि जातोऽसि पुत्रक | येन त्वया दशरथो गुणैराराधितः पिता || ११|| अमोघं बत मे क्षान्तं पुरुषे पुष्करेक्षणे | येयमिक्ष्वाकुराज्यश्रीः पुत्र त्वां संश्रयिष्यति || १२|| इत्येवमुक्तो मात्रेदं रामो भारतमब्रवीत् | प्राञ्जलिं प्रह्वमासीनमभिवीक्ष्य स्मयन्निव || १३|| लक्ष्मणेमां मया सार्धं प्रशाधि त्वं वसुन्धराम् | द्वितीयं मेऽन्तरात्मानं त्वामियं श्रीरुपस्थिता || १४|| सौमित्रे भुङ्क्ष्व भोगांस्त्वमिष्टान्राज्यफलानि च | जीवितं च हि राज्यं च त्वदर्थमभिकामये || १५|| इत्युक्त्वा लक्ष्मणं रामो मातरावभिवाद्य च | अभ्यनुज्ञाप्य सीतां च जगाम स्वं निवेशनम् || १६||	16	91
After hearing the decision of Dasaratha regarding coronation ceremony, Shri Rama entered went to his mother's house. There, in the queen's worshipping place, Shri Rama saw her silently offers prayers. Hearing the good news of the coronation ceremony of Shri Rama, Sumitra and Lakshmana came there even before Seetha was brought. When Shri Rama informed her of his father’s decision, Kausalya felt very happy and blessed him. Thereafter Shri Rama went to his house along with Seetha.
5	सन्दिश्य रामं नृपतिः श्वोभाविन्यभिषेचने | पुरोहितं समाहूय वसिष्ठमिदमब्रवीत् || १|| गच्छोपवासं काकुत्स्थं कारयाद्य तपोधन | श्रीयशोराज्यलाभाय वध्वा सह यतव्रतम् || २|| तथेति च स राजानमुक्त्वा वेदविदां वरः | स्वयं वसिष्ठो भगवान्ययौ रामनिवेशनम् || ३|| स रामभवनं प्राप्य पाण्डुराभ्रघनप्रभम् | तिस्रः कक्ष्या रथेनैव विवेश मुनिसत्तमः || ४|| तमागतमृषिं रामस्त्वरन्निव ससम्भ्रमः | मानयिष्यन्स मानार्हं निश्चक्राम निवेशनात् || ५|| अभ्येत्य त्वरमाणश्च रथाभ्याशं मनीषिणः | ततोऽवतारयामास परिगृह्य रथात्स्वयम् || ६|| स चैनं प्रश्रितं दृष्ट्वा सम्भाष्याभिप्रसाद्य च | प्रियार्हं हर्षयन्राममित्युवाच पुरोहितः || ७|| प्रसन्नस्ते पिता राम यौवराज्यमवाप्स्यसि | उपवासं भवानद्य करोतु सह सीतया || ८|| प्रातस्त्वामभिषेक्ता हि यौवराज्ये नराधिपः | पिता दशरथः प्रीत्या ययातिं नहुषो यथा || ९|| इत्युक्त्वा स तदा राममुपवासं यतव्रतम् | मन्त्रवत्कारयामास वैदेह्या सहितं मुनिः || १०|| ततो यथावद्रामेण स राज्ञो गुरुरर्चितः | अभ्यनुज्ञाप्य काकुत्स्थं ययौ रामनिवेशनात् || ११|| सुहृद्भिस्तत्र रामोऽपि ताननुज्ञाप्य सर्वशः | सभाजितो विवेशाथ ताननुज्ञाप्य सर्वशः || १२|| हृष्टनारी नरयुतं रामवेश्म तदा बभौ | यथा मत्तद्विजगणं प्रफुल्लनलिनं सरः || १३|| स राजभवनप्रख्यात्तस्माद्रामनिवेशनात् | निर्गत्य ददृशे मार्गं वसिष्ठो जनसंवृतम् || १४|| वृन्दवृन्दैरयोध्यायां राजमार्गाः समन्ततः | बभूवुरभिसम्बाधाः कुतूहलजनैर्वृताः || १५|| जनवृन्दोर्मिसङ्घर्षहर्षस्वनवतस्तदा | बभूव राजमार्गस्य सागरस्येव निस्वनः || १६|| सिक्तसंमृष्टरथ्या हि तदहर्वनमालिनी | आसीदयोध्या नगरी समुच्छ्रितगृहध्वजा || १७|| तदा ह्ययोध्या निलयः सस्त्रीबालाबलो जनः | रामाभिषेकमाकाङ्क्षन्नाकाङ्क्षन्नुदयं रवेः || १८|| प्रजालङ्कारभूतं च जनस्यानन्दवर्धनम् | उत्सुकोऽभूज्जनो द्रष्टुं तमयोध्या महोत्सवम् || १९|| एवं तं जनसम्बाधं राजमार्गं पुरोहितः | व्यूहन्निव जनौघं तं शनै राज कुलं ययौ || २०|| सिताभ्रशिखरप्रख्यं प्रासदमधिरुह्य सः | समियाय नरेन्द्रेण शक्रेणेव बृहस्पतिः || २१|| तमागतमभिप्रेक्ष्य हित्वा राजासनं नृपः | पप्रच्छ स च तस्मै तत्कृतमित्यभ्यवेदयत् || २२|| गुरुणा त्वभ्यनुज्ञातो मनुजौघं विसृज्य तम् | विवेशान्तःपुरं राजा सिंहो गिरिगुहाम् इव || २३|| तदग्र्यवेषप्रमदाजनाकुलं महेन्द्रवेश्मप्रतिमं निवेशनम् | व्यदीपयंश्चारु विवेश पार्थिवः शशीव तारागणसङ्कुलं नभः || २४||	24	115
After Shri Rama left, king Dasaratha called for his family priest Sage Vasishta and requested him to advise Shri Rama and Sita to undertake a fast with mantras.  Accordingly, Sage Vashitha went to Shri Rama’s house and got Shri Rama and Sita undertake fast for that night.
6	एकयामावशिष्टायां रात्र्यां प्रतिविबुध्य सः | अलङ्कारविधिं कृत्स्नं कारयामास वेश्मनः || १|| तत्र शृण्वन्सुखा वाचः सूतमागधबन्दिनाम् | पूर्वां सन्ध्यामुपासीनो जजाप यतमानसः || २|| तेषां पुण्याहघोषोऽथ गम्भीरमधुरस्तदा | अयोध्यां पूरयामास तूर्यघोषानुनादितः || ३|| कृतोपवासं तु तदा वैदेह्या सह राघवम् | अयोध्या निलयः श्रुत्वा सर्वः प्रमुदितो जनः || ४|| ततः पौरजनः सर्वः श्रुत्वा रामाभिषेचनम् | प्रभातां रजनीं दृष्ट्वा चक्रे शोभां परां पुनः || ५|| सिताभ्रशिखराभेषु देवतायतनेषु च | चतुष्पथेषु रथ्यासु चैत्येष्वट्टालकेषु च || ६|| नानापण्यसमृद्धेषु वणिजामापणेषु च | कुटुम्बिनां समृद्धेषु श्रीमत्सु भवनेषु च || ७|| सभासु चैव सर्वासु वृक्षेष्वालक्षितेषु च | ध्वजाः समुच्छ्रिताश्चित्राः पताकाश्चाभवंस्तदा || ८|| नटनर्तकसङ्घानां गायकानां च गायताम् | मनःकर्णसुखा वाचः शुश्रुवुश्च ततस्ततः || ९|| रामाभिषेकयुक्ताश्च कथाश्चक्रुर्मिथो जनाः | रामाभिषेके सम्प्राप्ते चत्वरेषु गृहेषु च || १०|| बाला अपि क्रीडमाना गृहद्वारेषु सङ्घशः | रामाभिषेकसंयुक्ताश्चक्रुरेव मिथः कथाः || ११|| कृतपुष्पोपहारश्च धूपगन्धाधिवासितः | राजमार्गः कृतः श्रीमान्पौरै रामाभिषेचने || १२|| प्रकाशीकरणार्थं च निशागमनशङ्कया | दीपवृक्षांस्तथा चक्रुरनु रथ्यासु सर्वशः || १३|| अलङ्कारं पुरस्यैवं कृत्वा तत्पुरवासिनः | आकाङ्क्षमाणा रामस्य यौवराज्याभिषेचनम् || १४|| समेत्य सङ्घशः सर्वे चत्वरेषु सभासु च | कथयन्तो मिथस्तत्र प्रशशंसुर्जनाधिपम् || १५|| अहो महात्मा राजायमिक्ष्वाकुकुलनन्दनः | ज्ञात्वा यो वृद्धमात्मानं रामं राज्येऽह्बिषेक्ष्यति || १६|| सर्वे ह्यनुगृहीताः स्म यन्नो रामो महीपतिः | चिराय भविता गोप्ता दृष्टलोकपरावरः || १७|| अनुद्धतमना विद्वान्धर्मात्मा भ्रातृवत्सलः | यथा च भ्रातृषु स्निग्धस्तथास्मास्वपि राघवः || १८|| चिरं जीवतु धर्मात्मा राजा दशरथोऽनघः | यत्प्रसादेनाभिषिक्तं रामं द्रक्ष्यामहे वयम् || १९|| एवंविधं कथयतां पौराणां शुश्रुवुस्तदा | दिग्भ्योऽपि श्रुतवृत्तान्ताः प्राप्ता जानपदा जनाः || २०|| ते तु दिग्भ्यः पुरीं प्राप्ता द्रष्टुं रामाभिषेचनम् | रामस्य पूरयामासुः पुरीं जानपदा जनाः || २१|| जनौघैस्तैर्विसर्पद्भिः शुश्रुवे तत्र निस्वनः | पर्वसूदीर्णवेगस्य सागरस्येव निस्वनः || २२|| ततस्तदिन्द्रक्षयसंनिभं पुरं दिदृक्षुभिर्जानपदैरुपागतैः | समन्ततः सस्वनमाकुलं बभौ समुद्रयादोभिरिवार्णवोदकम् || २३||	23	138
Various rituals undertaken by Shri Rama along with his wife Seetha, on the eve of his anointment ceremony. Ayodhya was plunged into festive mood, with the happiness of the people knew no bounds.  People from different directions started arriving in Ayodhya to witness the grand occasion.

इत्यार्षे श्री रामायणे अयोध्याकाण्डे द्वितीय: भाग:

 

Ayōdhyākāṇḍa Part-1

Ayōdhyākāṇḍa Part-3