अयोध्याकाण्ड - Ayōdhyākāṇḍa (भाग - ७ ;;; Part – 7)

 

अयोध्याकाण्ड - Ayōdhyākāṇḍa (भाग - ७ ;;; Part – 7)

Sarga number as per Ramayana	Shlokas extracted	No. of shlokas	Cumulative number of shlokas in this Kanda
22	अथ तं व्यथया दीनं सविशेषममर्षितम् | श्वसन्तमिव नागेन्द्रं रोषविस्फारितेक्षणम् || १|| आसाद्य रामः सौमित्रिं सुहृदं भ्रातरं प्रियम् | उवाचेदं स धैर्येण धारयन्सत्त्वमात्मवान् || २|| सौमित्रे योऽभिषेकार्थे मम सम्भारसम्भ्रमः | अभिषेकनिवृत्त्यर्थे सोऽस्तु सम्भारसम्भ्रमः || ३|| यस्या मदभिषेकार्थं मानसं परितप्यते | माता नः सा यथा न स्यात्सविशङ्का तथा कुरु || ४|| तस्याः शङ्कामयं दुःखं मुहूर्तमपि नोत्सहे | मनसि प्रतिसञ्जातं सौमित्रेऽहमुपेक्षितुम् || ५|| न बुद्धिपूर्वं नाबुद्धं स्मरामीह कदा चन | मातॄणां वा पितुर्वाहं कृतमल्पं च विप्रियम् || ६|| सत्यः सत्याभिसन्धश्च नित्यं सत्यपराक्रमः | परलोकभयाद्भीतो निर्भयोऽस्तु पिता मम || ७|| तस्यापि हि भवेदस्मिन्कर्मण्यप्रतिसंहृते | सत्यं नेति मनस्तापस्तस्य तापस्तपेच्च माम् || ८|| अभिषेकविधानं तु तस्मात्संहृत्य लक्ष्मण | अन्वगेवाहमिच्छामि वनं गन्तुमितः पुनः || ९|| मम प्रव्राजनादद्य कृतकृत्या नृपात्मजा | सुतं भरतमव्यग्रमभिषेचयिता ततः || १०|| मयि चीराजिनधरे जटामण्डलधारिणि | गतेऽरण्यं च कैकेय्या भविष्यति मनःसुखम् || ११|| बुद्धिः प्रणीता येनेयं मनश्च सुसमाहितम् | तत्तु नार्हामि सङ्क्लेष्टुं प्रव्रजिष्यामि माचिरम् || १२|| कृतान्तस्त्वेव सौमित्रे द्रष्टव्यो मत्प्रवासने | राज्यस्य च वितीर्णस्य पुनरेव निवर्तने || १३|| कैकेय्याः प्रतिपत्तिर्हि कथं स्यान्मम पीडने | यदि भावो न दैवोऽयं कृतान्तविहितो भवेत् || १४|| जानासि हि यथा सौम्य न मातृषु ममान्तरम् | भूतपूर्वं विशेषो वा तस्या मयि सुतेऽपि वा || १५|| सोऽभिषेकनिवृत्त्यर्थैः प्रवासार्थैश्च दुर्वचैः | उग्रैर्वाक्यैरहं तस्या नान्यद्दैवात्समर्थये || १६|| कथं प्रकृतिसम्पन्ना राजपुत्री तथागुणा | ब्रूयात्सा प्राकृतेव स्त्री मत्पीडां भर्तृसंनिधौ || १७|| यदचिन्त्यं तु तद्दैवं भूतेष्वपि न हन्यते | व्यक्तं मयि च तस्यां च पतितो हि विपर्ययः || १८|| कश्चिद्दैवेन सौमित्रे योद्धुमुत्सहते पुमान् | यस्य न ग्रहणं किं चित्कर्मणोऽन्यत्र दृश्यते || १९|| सुखदुःखे भयक्रोधौ लाभालाभौ भवाभवौ | यस्य किं चित्तथा भूतं ननु दैवस्य कर्म तत् || २०|| व्याहतेऽप्यभिषेके मे परितापो न विद्यते | तस्मादपरितापः संस्त्वमप्यनुविधाय माम् | प्रतिसंहारय क्षिप्रमाभिषेचनिकीं क्रियाम् || २१|| न लक्ष्मणास्मिन्मम राज्यविघ्ने माता यवीयस्यतिशङ्कनीया | दैवाभिपन्ना हि वदन्त्यनिष्टं जानासि दैवं च तथा प्रभावम् || २२||	22	430
Shri Rama consoles his younger brother Lakshmana, who is dejected and fuming.  He said that their father has every right to order him to do whatever he thinks fit.  And, Kaikeyi should not be blamed, as everything is happening according to the ORDINANCE of the God.
24	तं समीक्ष्य त्ववहितं पितुर्निर्देशपालने | कौसल्या बाष्पसंरुद्धा वचो धर्मिष्ठमब्रवीत् || १|| अदृष्टदुःखो धर्मात्मा सर्वभूतप्रियंवदः | मयि जातो दशरथात्कथमुञ्छेन वर्तयेत् || २|| यस्य भृत्याश्च दासाश्च मृष्टान्यन्नानि भुञ्जते | कथं स भोक्ष्यते नाथो वने मूलफलान्ययम् || ३|| क एतच्छ्रद्दधेच्छ्रुत्वा कस्य वा न भवेद्भयम् | गुणवान्दयितो राज्ञो राघवो यद्विवास्यते || ४|| त्वया विहीनामिह मां शोकाग्निरतुलो महान् | प्रधक्ष्यति यथा कक्षं चित्रभानुर्हिमात्यये || ५|| कथं हि धेनुः स्वं वत्सं गच्छन्तं नानुगच्छति | अहं त्वानुगमिष्यामि यत्र पुत्र गमिष्यसि || ६|| तथा निगदितं मात्रा तद्वाक्यं पुरुषर्षभः | श्रुत्वा रामोऽब्रवीद्वाक्यं मातरं भृशदुःखिताम् || ७|| कैकेय्या वञ्चितो राजा मयि चारण्यमाश्रिते | भवत्या च परित्यक्तो न नूनं वर्तयिष्यति || ८|| भर्तुः किल परित्यागो नृशंसः केवलं स्त्रियाः | स भवत्या न कर्तव्यो मनसापि विगर्हितः || ९|| यावज्जीवति काकुत्स्थः पिता मे जगतीपतिः | शुश्रूषा क्रियतां तावत्स हि धर्मः सनातनः || १०|| एवमुक्ता तु रामेण कौसल्या शुभ दर्शना | तथेत्युवाच सुप्रीता राममक्लिष्टकारिणम् || ११|| एवमुक्तस्तु वचनं रामो धर्मभृतां वरः | भूयस्तामब्रवीद्वाक्यं मातरं भृशदुःखिताम् || १२|| मया चैव भवत्या च कर्तव्यं वचनं पितुः | राजा भर्ता गुरुः श्रेष्ठः सर्वेषामीश्वरः प्रभुः || १३|| इमानि तु महारण्ये विहृत्य नव पञ्च च | वर्षाणि परमप्रीतः स्थास्यामि वचने तव || १४|| एवमुक्ता प्रियं पुत्रं बाष्पपूर्णानना तदा | उवाच परमार्ता तु कौसल्या पुत्रवत्सला || १५|| आसां राम सपत्नीनां वस्तुं मध्ये न मे क्षमम् | नय मामपि काकुत्स्थ वनं वन्यं मृगीं यथा | यदि ते गमने बुद्धिः कृता पितुरपेक्षया || १६|| तां तथा रुदतीं रामो रुदन्वचनमब्रवीत् | जीवन्त्या हि स्त्रिया भर्ता दैवतं प्रभुरेव च | भवत्या मम चैवाद्य राजा प्रभवति प्रभुः || १७|| भरतश्चापि धर्मात्मा सर्वभूतप्रियंवदः | भवतीमनुवर्तेत स हि धर्मरतः सदा || १८|| यथा मयि तु निष्क्रान्ते पुत्रशोकेन पार्थिवः | श्रमं नावाप्नुयात्किं चिदप्रमत्ता तथा कुरु || १९|| व्रतोपवासनिरता या नारी परमोत्तमा | भर्तारं नानुवर्तेत सा च पापगतिर्भवेत् || २०|| शुश्रूषमेव कुर्वीत भर्तुः प्रियहिते रता | एष धर्मः पुरा दृष्टो लोके वेदे श्रुतः स्मृतः || २१|| पूज्यास्ते मत्कृते देवि ब्राह्मणाश्चैव सुव्रताः | एवं कालं प्रतीक्षस्व ममागमनकाङ्क्षिणी || २२|| प्राप्स्यसे परमं कामं मयि प्रत्यागते सति | यदि धर्मभृतां श्रेष्ठो धारयिष्यति जीवितम् || २३|| एवमुक्ता तु रामेण बाष्पपर्याकुलेक्षणा | कौसल्या पुत्रशोकार्ता रामं वचनमब्रवीत् | गच्छ पुत्र त्वमेकाग्रो भद्रं तेऽस्तु सदा विभो || २४|| तथा हि रामं वनवासनिश्चितं समीक्ष्य देवी परमेण चेतसा | उवाच रामं शुभलक्षणं वचो बभूव च स्वस्त्ययनाभिकाङ्क्षिणी || २५||	25	455
Listening to Shri Rama’s firm decision to go the Forest, Kausalya appealed to him to take her along with him to the Forest, as she cannot live in Ayodhya without him. However, Shri Rama says that Kausalya should not abandon her husband and his father King Dasaratha, which is against the scriptures. Then, Kausalya blesses Shri Rama.

इत्यार्षे श्री रामायणे अयोध्याकाण्डे सप्तम: भाग:

 

Ayōdhyākāṇḍa Part-6

Ayōdhyākāṇḍa Part-8