बालकाण्ड – Bālakāṇḍa (भाग - २ ;;; Part – 2)

 

बालकाण्ड – Bālakāṇḍa (भाग - २ ;;; Part – 2)

Sarga number as per Ramayana	Shlokas extracted	No. of shlokas	Cumulative number of shlokas in this Kanda
12                         13	ततः काले बहुतिथे कस्मिंश् चित्सुमनोहरे | वसन्ते समनुप्राप्ते राज्ञो यष्टुं मनोऽभवत् || १|| ततः प्रसाद्य शिरसा तं विप्रं देववर्णिनम् | यज्ञाय वरयामास सन्तानार्थं कुलस्य च || २|| तथेति च स राजानमुवाच च सुसत्कृतः | सम्भाराः सम्भ्रियन्तां ते तुरगश्च विमुच्यताम् || ३|| ततो राजाब्रवीद्वाक्यं सुमन्त्रं मन्त्रिसत्तमम् | सुमन्त्रावाहय क्षिप्रमृत्विजो ब्रह्मवादिनः || ४|| ततः सुमन्त्रस्त्वरितं गत्वा त्वरितविक्रमः | समानयत्स तान्विप्रान्समस्तान्वेदपारगान् || ५|| सुयज्ञं वामदेवं च जाबालिमथ काश्यपम् | पुरोहितं वसिष्ठं च ये चान्ये द्विजसत्तमाः || ६|| तान्पूजयित्वा धर्मात्मा राजा दशरथस्तदा | इदं धर्मार्थसहितं श्लक्ष्णं वचनमब्रवीत् || ७|| सरय्वाश्चोत्तरे तीरे यज्ञभूमिर्विधीयताम् | शान्तयश्चाभिवर्धन्तां यथाकल्पं यथाविधि || ८|| पुनः प्राप्ते वसन्ते तु पूर्णः संवत्सरोऽभवत् | अभिवाद्य वसिष्ठं च न्यायतः प्रतिपूज्य च || ९||	9	59
When Vasanta/spring season (February – March) has come, the king Dasharatha desired to perform the Vedic Ashvamedha ritual. When the King Dasharatha requested the sage to conduct Vedic ritual on his behalf, so that he begets progeny, Sage Rishyasringa directed the king to garner the paraphernalia for ritual and to release ritual horse as a prerogative."  Then King Dasharatha ordered Sumantra, to bring the Vedic scholars and ritual conductors like Sages Suyajna, Vaamadeva, Jaabaali, and Kaashyapa, along with the family priest Vashishta, as well as other Vedic Brahmans.  And, when they arrived he had disclosed his idea of performing the Horse ritual under the guidance of Sage Rishyasringa. Then Sage Vashishta along with all other sages/scholars have applauded that idea and blessed Dasharatha.  The king ordered his ministers to procure the paraphernalia for the ritual and to release the ritual-horse, guarded well by gallant men in its journey and followed by scholars as per tradition.  He also ordered to decide the ritual place on the northern banks of Sarayu River and all rituals to commence, as laid down in the scriptures.  On completion of one full year another springtime arrived, and then Dasharatha a determined one to beget progeny by performing Horse Ritual and entered the ritual hall.
14	अथ संवत्सरे पूर्णे तस्मिन्प्राप्ते तुरङ्गमे | सरय्वाश्चोत्तरे तीरे राज्ञो यज्ञोऽभ्यवर्तत || १|| ऋष्यशृङ्गं पुरस्कृत्य कर्म चक्रुर्द्विजर्षभाः | अश्वमेधे महायज्ञे राज्ञोऽस्य सुमहात्मनः || २|| कर्म कुर्वन्ति विधिवद्याजका वेदपारगाः | यथाविधि यथान्यायं परिक्रामन्ति शास्त्रतः || ३|| प्रवर्ग्यं शास्त्रतः कृत्वा तथैवोपसदं द्विजाः | चक्रुश्च विधिवत्सर्वमधिकं कर्म शास्त्रतः || ४|| अभिपूज्य ततो हृष्टाः सर्वे चक्रुर्यथाविधि | प्रातःसवनपूर्वाणि कर्माणि मुनिपुङ्गवाः || ५|| न चाहुतमभूत्तत्र स्खलितं वापि किं चन | दृश्यते ब्रह्मवत्सर्वं क्षेमयुक्तं हि चक्रिरे || ६|| न तेष्वहःसु श्रान्तो वा क्षुधितो वापि दृश्यते | नाविद्वान्ब्राह्मणस्तत्र नाशतानुचरस्तथा || ७|| नियुक्तास्तत्र पशवस्तत्तदुद्दिश्य दैवतम् | उरगाः पक्षिणश्चैव यथाशास्त्रं प्रचोदिताः || ८|| शामित्रे तु हयस्तत्र तथा जल चराश् च ये | ऋत्विग्भिः सर्वमेवैतन्नियुक्तं शास्त्रतस्तदा || ९|| पशूनां त्रिशतं तत्र यूपेषु नियतं तदा | अश्वरत्नोत्तमं तस्य राज्ञो दशरथस्य ह || १०|| कौसल्या तं हयं तत्र परिचर्य समन्ततः | कृपाणैर्विशशासैनं त्रिभिः परमया मुदा || ११|| पतत्रिणा तदा सार्धं सुस्थितेन च चेतसा | अवसद्रजनीमेकां कौसल्या धर्मकाम्यया || १२|| क्रतुं समाप्य तु तदा न्यायतः पुरुषर्षभः | ऋत्विग्भ्यो हि ददौ राजा धरां तां क्रतुवर्धनः || १३|| ततः प्रीतमना राजा प्राप्य यज्ञमनुत्तमम् | पापापहं स्वर्नयनं दुस्तरं पार्थिवर्षभैः|| १४||	14	73
Keeping Sage Rishyasringa as the supervisor, those eminent Brahmin scholars commenced, Ashvamedha/ Horse Ritual of King Dasaratha on the northern banks of River Sarayu. The ritual went on as per the instructions laid down in the scriptures. Food and clothing were provided abundantly to all the people. Everyone was satisfied with the arrangements made.  For the animal sacrifices, the Sages, who conduct the ritual have arranged the animals like horse and other aquatic animals as per scriptures. Three hundred animals are tied to the ritual posts, along with the ritual horse of that King Dasharatha, which horse is gem of horses and verily a best one.  For achieving results of ritual, with that horse that firm minded Queen Kausalya resided for one-night, desiring dharma.  On completing the ritual thus, King Dasharatha, donated those lands to the officiating priests, called ritwiks. After receiving the lands, the priests gave them back to King Dasaratha with a request to provide them gems, gold, or cows or anything else that is available, equivalent to the value of the lands.  The same were provided to them.  Thus, the Ashvamedha/ Horse Ritual was completed.

इत्यार्षे श्री रामायणे बालकाण्डे द्वितीय: भाग:

 

 

Bālakāṇḍa Part-1

Bālakāṇḍa Part - 3