सुन्दरकाण्ड - Sundarakāṇḍa (भाग - १६ ;;; Part – 16)

 

सुन्दरकाण्ड - Sundarakāṇḍa (भाग - १६ ;;; Part – 16)

Sarga number as per Ramayana	Shlokas extracted	No. of shlokas	Cumulative number of shlokas in this Kanda
42	ततः पक्षिनिनादेन वृक्षभङ्गस्वनेन च | बभूवुस्त्राससम्भ्रान्ताः सर्वे लङ्कानिवासिनः || १|| विद्रुताश्च भयत्रस्ता विनेदुर्मृगपक्षुणः | रक्षसां च निमित्तानि क्रूराणि प्रतिपेदिरे || २|| ततो गतायां निद्रायां राक्षस्यो विकृताननाः | तद्वनं ददृशुर्भग्नं तं च वीरं महाकपिम् || ३|| स ता दृष्ट्व महाबाहुर्महासत्त्वो महाबलः | चकार सुमहद्रूपं राक्षसीनां भयावहम् || ४|| रावणस्य समीपे तु राक्षस्यो विकृताननाः | विरूपं वानरं भीममाख्यतुमुपचक्रमुः || ५|| अशोकवनिका मध्ये राजन्भीमवपुः कपिः | सीतया कृतसंवादस्तिष्ठत्यमितविक्रमः || ६|| न च तं जानकी सीता हरिं हरिणलोचणा | अस्माभिर्बहुधा पृष्टा निवेदयितुमिच्छति || ७|| वासवस्य भवेद्दूतो दूतो वैश्रवणस्य वा | प्रेषितो वापि रामेण सीतान्वेषणकाङ्क्षया || ८|| तेन त्वद्भूतरूपेण यत्तत्तव मनोहरम् | नानामृगगणाकीर्णं प्रमृष्टं प्रमदावनम् || ९|| न तत्र कश्चिदुद्देशो यस्तेन न विनाशितः | यत्र सा जानकी सीता स तेन न विनाशितः || १०|| जानकीरक्षणार्थं वा श्रमाद्वा नोपलभ्यते | अथ वा कः श्रमस्तस्य सैव तेनाभिरक्षिता || ११|| चारुपल्लवपत्राढ्यं यं सीता स्वयमास्थिता | प्रवृद्धः शिंशपावृक्षः स च तेनाभिरक्षितः || १२|| राक्षसीनां वचः श्रुत्वा रावणो राक्षसेश्वरः | हुतागिरिव जज्वाल कोपसंवर्तितेक्षणः || १३|| आत्मनः सदृशाञ्शूरान्किङ्करान्नाम राक्षसान् | व्यादिदेश महातेजा निग्रहार्थं हनूमतः || १४|| तेषामशीतिसाहस्रं किङ्कराणां तरस्विनाम् | निर्ययुर्भवनात्तस्मात्कूटमुद्गरपाणयः || १५|| ते कपिं तं समासाद्य तोरणस्थमवस्थितम् | अभिपेतुर्महावेगाः पतङ्गा इव पावकम् || १६|| हनूमानपि तेजस्वी श्रीमान्पर्वतसंनिभः | क्षितावाविध्य लाङ्गूलं ननाद च महास्वनम् || १७|| स्वामिसन्देशनिःशङ्कास्ततस्ते राक्षसाः कपिम् | चित्रैः प्रहरणैर्भीमैरभिपेतुस्ततस्ततः || १८|| स तैः परिवृतः शूरैः सर्वतः स महाबलः | आससादायसं भीमं परिघं तोरणाश्रितम् || १९| स तं परिघमादाय जघान रजनीचरान् || २०|| स पन्नगमिवादाय स्फुरन्तं विनतासुतः | विचचाराम्बरे वीरः परिगृह्य च मारुतिः || २१|| स हत्वा राक्षसान्वीरः किङ्करान्मारुतात्मजः | युद्धाकाङ्क्षी पुनर्वीरस्तोरणं समुपस्थितः || २२|| ततस्तस्माद्भयान्मुक्ताः कति चित्तत्र राक्षसाः | निहतान्किङ्करान्सर्वान्रावणाय न्यवेदयन् || २३|| स राक्षसानां निहतं महाबलं निशम्य राजा परिवृत्तलोचनः | समादिदेशाप्रतिमं पराक्रमे प्रहस्तपुत्रं समरे सुदुर्जयम् || २४||	24	1387
Beholding the devastation caused to the Ashoka Garden by Shri Hanuman, the female-demons report the devastation caused by a vanara to Ravana and that the Shimshupa tree under which Seeta was siting was not touched by the Vanara during the devastation. Then, Ravana gets angry and sends Eighty thousand demons to catch Shri Hanuman. When they reach Shri Hanuman, he kills all demons with an iron rod. Getting to know of the killings, Ravana sends Jambumali, the son of Prahasta to catch hold of Shri Hanuman.
43	ततः स किङ्करान्हत्वा हनूमान्ध्यानमास्थितः | वनं भग्नं मया चैत्यप्रासादो न विनाशितः | तस्मात्प्रासादमप्येवमिमं विध्वंसयाम्यहम् || १|| इति सञ्चिन्त्य हनुमान्मनसा दर्शयन्बलम् | चैत्यप्रासादमाप्लुत्य मेरुशृङ्गमिवोन्नतम् | आरुरोह हरिश्रेष्ठो हनूमान्मारुतात्मजः || २|| सम्प्रधृष्य च दुर्धर्षश्चैत्यप्रासादमुन्नतम् | हनूमान्प्रज्वलँल्लक्ष्म्या पारियात्रोपमोऽभवत् || ३|| स भूत्वा तु महाकायो हनूमान्मारुतात्मजः | धृष्टमास्फोटयामास लङ्कां शब्देन पूरयन् || ४|| तस्यास्फोटितशब्देन महता श्रोत्रघातिना | पेतुर्विहङ्गा गगनादुच्चैश्चेदमघोषयत् || ५|| जयत्यतिबलो रामो लक्ष्मणश्च महाबलः | राजा जयति सुग्रीवो राघवेणाभिपालितः || ६|| दासोऽहं कोसलेन्द्रस्य रामस्याक्लिष्टकर्मणः | हनुमाञ्शत्रुसैन्यानां निहन्ता मारुतात्मजः || ७|| न रावणसहस्रं मे युद्धे प्रतिबलं भवेत् | शिलाभिस्तु प्रहरतः पादपैश्च सहस्रशः || ८|| अर्दयित्वा पुरीं लङ्कामभिवाद्य च मैथिलीम् | समृद्धार्थो गमिष्यामि मिषतां सर्वरक्षसाम् || ९|| एवमुक्त्वा विमानस्थश्चैत्यस्थान्हरिपुङ्गवः | ननाद भीमनिर्ह्रादो रक्षसां जनयन्भयम् || १०|| तेन शब्देन महता चैत्यपालाः शतं ययुः | गृहीत्वा विविधानस्त्रान्प्रासान्खड्गान्परश्वधान् | विसृजन्तो महाक्षया मारुतिं पर्यवारयन् || ११|| आवर्त इव गङ्गायास्तोयस्य विपुलो महान् | परिक्षिप्य हरिश्रेष्ठं स बभौ रक्षसां गणः || १२|| ततो वातात्मजः क्रुद्धो भीमरूपं समास्थितः || १३|| प्रासादस्य महांस्तस्य स्तम्भं हेमपरिष्कृतम् | उत्पाटयित्वा वेगेन हनूमान्मारुतात्मजः | ततस्तं भ्रामयामास शतधारं महाबलः || १४|| स राक्षसशतं हत्वा वज्रेणेन्द्र इवासुरान् | अन्तरिक्षस्थितः श्रीमानिदं वचनमब्रवीत् || १५|| मादृशानां सहस्राणि विसृष्टानि महात्मनाम् | बलिनां वानरेन्द्राणां सुग्रीववशवर्तिनाम् || १६|| शतैः शतसहस्रैश्च कोटीभिरयुतैरपि | आगमिष्यति सुग्रीवः सर्वेषां वो निषूदनः || १७|| नेयमस्ति पुरी लङ्का न यूयं न च रावणः | यस्मादिक्ष्वाकुनाथेन बद्धं वैरं महात्मना || १८||	18	1405
Shri Hanuman observes that during the damage caused to Ashoka Garden, a lofty palatial mansion of the sanctuary is left out.  Now, he destructs the same, and kills the guards around it.
44	सन्दिष्टो राक्षसेन्द्रेण प्रहस्तस्य सुतो बली | जम्बुमाली महादंष्ट्रो निर्जगाम धनुर्धरः || १|| रक्तमाल्याम्बरधरः स्रग्वी रुचिरकुण्डलः | महान्विवृत्तनयनश्चण्डः समरदुर्जयः || २|| धनुः शक्रधनुः प्रख्यं महद्रुचिरसायकम् | विस्फारयाणो वेगेन वज्राशनिसमस्वनम् || ३|| तस्य विस्फारघोषेण धनुषो महता दिशः | प्रदिशश्च नभश्चैव सहसा समपूर्यत || ४|| रथेन खरयुक्तेन तमागतमुदीक्ष्य सः | हनूमान्वेगसम्पन्नो जहर्ष च ननाद च || ५|| तं तोरणविटङ्कस्थं हनूमन्तं महाकपिम् | जम्बुमाली महाबाहुर्विव्याध निशितैः शरैः || ६|| अर्धचन्द्रेण वदने शिरस्येकेन कर्णिना | बाह्वोर्विव्याध नाराचैर्दशभिस्तं कपीश्वरम् || ७|| तस्य तच्छुशुभे ताम्रं शरेणाभिहतं मुखम् | शरदीवाम्बुजं फुल्लं विद्धं भास्कररश्मिना || ८|| चुकोप बाणाभिहतो राक्षसस्य महाकपिः | ततः पार्श्वेऽतिविपुलां ददर्श महतीं शिलाम् || ९|| तरसा तां समुत्पाट्य चिक्षेप बलवद्बली | तां शरैर्दशभिः क्रुद्धस्ताडयामास राक्षसः || १०|| विपन्नं कर्म तद्दृष्ट्वा हनूमांश्चण्डविक्रमः | सालं विपुलमुत्पाट्य भ्रामयामास वीर्यवान् || ११|| भ्रामयन्तं कपिं दृष्ट्वा सालवृक्षं महाबलम् | चिक्षेप सुबहून्बाणाञ्जम्बुमाली महाबलः || १२|| सालं चतुर्भिर्चिच्छेद वानरं पञ्चभिर्भुजे | उरस्येकेन बाणेन दशभिस्तु स्तनान्तरे || १३|| स शरैः पूरिततनुः क्रोधेन महता वृतः | तमेव परिघं गृह्य भ्रामयामास वेगितः || १४|| अतिवेगोऽतिवेगेन भ्रामयित्वा बलोत्कटः | परिघं पातयामास जम्बुमालेर्महोरसि || १५|| तस्य चैव शिरो नास्ति न बाहू न च जानुनी | न धनुर्न रथो नाश्वास्तत्रादृश्यन्त नेषवः || १६|| स हतस्तरसा तेन जम्बुमाली महारथः | पपात निहतो भूमौ चूर्णिताङ्गविभूषणः || १७|| जम्बुमालिं च निहतं किङ्करांश्च महाबलान् | चुक्रोध रावणः श्रुत्वा कोपसंरक्तलोचनः || १८|| स रोषसंवर्तितताम्रलोचनः प्रहस्तपुत्रे निहते महाबले | अमात्यपुत्रानतिवीर्यविक्रमान् समादिदेशाशु निशाचरेश्वरः || १९||	19	1424
Jambumali numerous arrows towards Shri Hanuman. Shri Hanuman hurls a big rock towards Jambumali, but it fails to kill him. Then, Shri Hanuman thrashes Jambumali with the Iron rod, due to which the latter dies.
45	ततस्ते राक्षसेन्द्रेण चोदिता मन्त्रिणः सुताः | निर्ययुर्भवनात्तस्मात्सप्त सप्तार्चिवर्चसः || १|| महाबलपरीवारा धनुष्मन्तो महाबलाः | कृतास्त्रास्त्रविदां श्रेष्ठाः परस्परजयैषिणः || २|| हेमजालपरिक्षिप्तैर्ध्वजवद्भिः पताकिभिः | तोयदस्वननिर्घोषैर्वाजियुक्तैर्महारथैः || ३|| तप्तकाञ्चनचित्राणि चापान्यमितविक्रमाः | विस्फारयन्तः संहृष्टास्तडिद्वन्त इवाम्बुदाः || ४|| जनन्यस्तास्ततस्तेषां विदित्वा किङ्करान्हतान् | बभूवुः शोकसम्भ्रान्ताः सबान्धवसुहृज्जनाः || ५|| ते परस्परसङ्घर्षास्तप्तकाञ्चनभूषणाः | अभिपेतुर्हनूमन्तं तोरणस्थमवस्थितम् || ६|| सृजन्तो बाणवृष्टिं ते रथगर्जितनिःस्वनाः | वृष्टिमन्त इवाम्भोदा विचेरुर्नैरृतर्षभाः || ७|| अवकीर्णस्ततस्ताभिर्हनूमाञ्शरवृष्टिभिः | अभवत्संवृताकारः शैलराडिव वृष्टिभिः || ८|| स शरान्वञ्चयामास तेषामाशुचरः कपिः | रथवेगांश्च वीराणां विचरन्विमलेऽम्बरे || ९|| स तैः क्रीडन्धनुष्मद्भिर्व्योम्नि वीरः प्रकाशते | धनुष्मद्भिर्यथा मेघैर्मारुतः प्रभुरम्बरे || १०|| स कृत्वा निनदं घोरं त्रासयंस्तां महाचमूम् | चकार हनुमान्वेगं तेषु रक्षःसु वीर्यवान् || ११|| तलेनाभिहनत्कांश्चित्पादैः कांश्चित्परन्तपः | मुष्टिनाभ्यहनत्कांश्चिन्नखैः कांश्चिद्व्यदारयत् || १२|| प्रममाथोरसा कांश्चिदूरुभ्यामपरान्कपिः | के चित्तस्यैव नादेन तत्रैव पतिता भुवि || १३|| ततस्तेष्ववपन्नेषु भूमौ निपतितेषु च | तत्सैन्यमगमत्सर्वं दिशो दशभयार्दितम् || १४|| विनेदुर्विस्वरं नागा निपेतुर्भुवि वाजिनः | भग्ननीडध्वजच्छत्रैर्भूश्च कीर्णाभवद्रथैः || १५|| स तान्प्रवृद्धान्विनिहत्य राक्षसान् महाबलश्चण्डपराक्रमः कपिः | युयुत्सुरन्यैः पुनरेव राक्षसैस् तदेव वीरोऽभिजगाम तोरणम् || १६||	16	1440
The seven sons of the Minister sent by Ravana, rush in speedy chariots upon Shri Hanuman, and discharge a shower of arrows on Shri Hanuman. Then, Shri Hanuman killed all those 7 warriors and takes up his position there again.

इत्यार्षे श्री रामायणे सुन्दरकाण्डे षोडश: भाग:

 

Sundarakāṇḍa Part-15

Sundarakāṇḍa Part-17