सुन्दरकाण्ड - Sundarakāṇḍa (भाग - २३
;;; Part – 23)
|
Sarga
number as per Ramayana |
Shlokas
extracted |
No. of shlokas |
Cumulative number of shlokas in this
Kanda |
|
62 |
तानुवाच हरिश्रेष्ठो हनूमान्वानरर्षभः | श्रुत्वा हनुमतो वाक्यं हरीणां प्रवरोऽङ्गदः | अवश्यं कृतकार्यस्य वाक्यं हनुमतो मया | अन्दगस्य मुखाच्छ्रुत्वा वचनं वानरर्षभाः | पूजयित्वाङ्गदं सर्वे वानरा वानरर्षभम् | ते
प्रहृष्टा मधुवनं पालानाक्रम्य वीर्यतः | उत्पत्य च ततः सर्वे वनपालान्समागताः | मधूनि
द्रोणमात्राणि बहुभिः परिगृह्य ते | के
चित्पीत्वापविध्यन्ति मधूनि मधुपिङ्गलाः | अपरे
वृक्षमूलेषु शाखां गृह्य व्यवस्थितः | उन्मत्तभूताः प्लवगा मधुमत्ताश्च हृष्टवत् | के
चित्क्ष्वेडान्प्रकुर्वन्ति के चित्कूजन्ति हृष्टवत् | येऽप्यत्र मधुपालाः स्युः प्रेष्या दधिमुखस्य तु | जानुभिश्च प्रकृष्टाश्च देवमार्गं च दर्शिताः | हनूमता दत्तवरैर्हतं मधुवनं बलात् | ततो
दधिमुखः क्रुद्धो वनपस्तत्र वानरः | एतागच्छत गच्छामो वानरानतिदर्पितान् | श्रुत्वा दधिमुखस्येदं वचनं वानरर्षभाः | मध्ये
चैषां दधिमुखः प्रगृह्य सुमहातरुम् | ते
शिलाः पादपांश्चापि पाषाणांश्चापि वानराः | ते
स्वामिवचनं वीरा हृदयेष्ववसज्य तत् | वृक्षस्थांश्च तलस्थांश्च वानरान्बलदर्पितान् | अथ
दृष्ट्वा दधिमुखं क्रुद्धं वानरपुङ्गवाः | तं
सवृक्षं महाबाहुमापतन्तं महाबलम् | मदान्धश न वेदैनमार्यकोऽयं ममेति सः | स
भग्नबाहुर्विमुखो विह्वलः शोणितोक्षितः | स
कथं चिद्विमुक्तस्तैर्वानरैर्वानरर्षभः | एते
तिष्ठन्तु गच्छामो भर्ता नो यत्र वानरः | सर्वं
चैवाङ्गदे दोषं श्रावयिष्यामि पार्थिव | इष्टं
मधुवनं ह्येतत्सुग्रीवस्य महात्मनः | स
वानरानिमान्सर्वान्मधुलुब्धान्गतायुषः | वध्या
ह्येते दुरात्मानो नृपाज्ञा परिभाविनः | एवमुक्त्वा दधिमुखो वनपालान्महाबलः | निमेषान्तरमात्रेण स हि प्राप्तो वनालयः | रामं
च लक्ष्मणं चैव दृष्ट्वा सुग्रीवमेव च | स
निपत्य महावीर्यः सर्वैस्तैः परिवारितः | स
दीनवदनो भूत्वा कृत्वा शिरसि चाञ्जलिम् | |
37 |
2022 |
|
Permitted by Shri Hanuman
and Angada, the vanaras enter Madhuvana and drank the honey. Dadhimukha and his supporting guards tried
to stop them, but the vanaras in the inebriated state, started singing and
dancing, and dragged them by their knees and tossed them up in the air. Dadhimukha
along with his followers then proceeded to Kishkindha to report the matter to
Sugreeva. |
|||
|
63 |
ततो
मूर्ध्ना निपतितं वानरं वानरर्षभः | उत्तिष्ठोत्तिष्ठ कस्मात्त्वं पादयोः पतितो मम | स
तु विश्वासितस्तेन सुग्रीवेण महात्मना | नैवर्क्षरजसा राजन्न त्वया नापि वालिना | एभिः
प्रधर्षिताश्चैव वारिता वनरक्षिभिः | शिष्टमत्रापविध्यन्ति भक्षयन्ति तथापरे | इमे
हि संरब्धतरास्तथा तैः सम्प्रधर्षिताः | ततस्तैर्बहुभिर्वीरैर्वानरैर्वानरर्षभाः | पाणिभिर्निहताः के चित्के चिज्जानुभिराहताः | एवमेते हताः शूरास्त्वयि तिष्ठति भर्तरि | एवं
विज्ञाप्यमानं तु सुग्रीवं वानरर्षभम् | किमयं
वानरो राजन्वनपः प्रत्युपस्थितः | एवमुक्तस्तु सुग्रीवो लक्ष्मणेन महात्मना | आर्य
लक्ष्मण सम्प्राह वीरो दधिमुखः कपिः | नैषामकृतकृत्यानामीदृशः स्यादुपक्रमः | दृष्टा देवी न सन्देहो न चान्येन हनूमता | कार्यसिद्धिर्हनुमति मतिश्च हरिपुङ्गव | जाम्बवान्यत्र नेता स्यादङ्गदस्य बलेश्वरः | अङ्गदप्रमुखैर्वीरैर्हतं मधुवनं किल | आगतैश्च प्रविष्टं तद्यथा मधुवनं हि तैः | एतदर्थमयं प्राप्तो वक्तुं मधुरवागिह | दृष्टा सीता महाबाहो सौमित्रे पश्य तत्त्वतः | न
चाप्यदृष्ट्वा वैदेहीं विश्रुताः पुरुषर्षभ | ततः
प्रहृष्टो धर्मात्मा लक्ष्मणः सहराघवः | प्राहृष्यत भृशं रामो लक्ष्मणश्च महायशाः | प्रीतोऽस्मि सौम्य यद्भुक्तं वनं तैः कृतकर्मभिः | इच्छामि शीघ्रं हनुमत्प्रधानान् |
27 |
2049 |
|
Dadhimukha reports to
Sugreeva about what transpired in Madhuvana. Sugreeva concludes by the
behaviour of the Vanaras in the Madhuvana that Seetha had been seen by them. Consoling
Dadhimukha, Sugreeva asks him to send Angada and the other vanaras quickly to
his presence. |
|||
|
64 |
सुग्रीवेणैवमुक्तस्तु हृष्टो दधिमुखः कपिः | स
प्रणम्य च सुग्रीवं राघवौ च महाबलौ | स
यथैवागतः पूर्वं तथैव त्वरितो गतः | स
प्रविष्टो मधुवनं ददर्श हरियूथपान् | स
तानुपागमद्वीरो बद्ध्वा करपुटाञ्जलिम् | सौम्य
रोषो न कर्तव्यो यदेभिरभिवारितः | युवराजस्त्वमीशश्च वनस्यास्य महाबल | यथैव
हि पिता तेऽभूत्पूर्वं हरिगणेश्वरः | आख्यातं हि मया गत्वा पितृव्यस्य तवानघ | स
त्वदागमनं श्रुत्वा सहैभिर्हरियूथपैः | प्रहृष्टो मां पितृव्यस्ते सुग्रीवो वानरेश्वरः | श्रुत्वा दधिमुखस्यैतद्वचनं श्लक्ष्णमङ्गदः | शङ्के
श्रुतोऽयं वृत्तान्तो रामेण हरियूथपाः | पीत्वा मधु यथाकामं विश्रान्ता वनचारिणः | सर्वे
यथा मां वक्ष्यन्ति समेत्य हरियूथपाः | नाज्ञापयितुमीशोऽहं युवराजोऽस्मि यद्यपि | ब्रुवतश्चाङ्गदश्चैवं श्रुत्वा वचनमव्ययम् | एवं
वक्ष्यति को राजन्प्रभुः सन्वानरर्षभ | तव
चेदं सुसदृशं वाक्यं नान्यस्य कस्य चित् | सर्वे
वयमपि प्राप्तास्तत्र गन्तुं कृतक्षणाः | त्वया
ह्यनुक्तैर्हरिभिर्नैव शक्यं पदात्पदम् | एवं
तु वदतां तेषामङ्गदः प्रत्यभाषत | उत्पतन्तमनूत्पेतुः सर्वे ते हरियूथपाः | तेऽम्बरं सहसोत्पत्य वेगवन्तः प्लवङ्गमाः | अङ्गदे ह्यननुप्राप्ते सुग्रीवो वानराधिपः | समाश्वसिहि भद्रं ते दृष्टा देवी न संशयः | न
मत्सकाशमागच्छेत्कृत्ये हि विनिपातिते | यद्यप्यकृतकृत्यानामीदृशः स्यादुपक्रमः | पितृपैतामहं चैतत्पूर्वकैरभिरक्षितम् | कौसल्या सुप्रजा राम समाश्वसिहि सुव्रत | हनूमति हि सिद्धिश्च मतिश् च मतिसत्तम | जाम्बवान्यत्र नेता स्यादङ्गदश्च बलेश्वरः | मा
भूश्चिन्ता समायुक्तः सम्प्रत्यमितविक्रम || ३३|| ततः
किल किला शब्दं शुश्रावासन्नमम्बरे | ततः
श्रुत्वा निनादं तं कपीनां कपिसत्तमः | आजग्मुस्तेऽपि हरयो रामदर्शनकाङ्क्षिणः | तेऽङ्गदप्रमुखा वीराः प्रहृष्टाश्च मुदान्विताः | हनूमांश्च महाबहुः प्रणम्य शिरसा ततः | निश्चितार्थं ततस्तस्मिन्सुग्रीवं पवनात्मजे | प्रीत्या च रममाणोऽथ राघवः परवीरहा | |
40 |
2089 |
|
Dadhimukha goes back
to Madhuvana and conveys Sugreeva’s order to Angada and others and they reach
Kishkinda and report that Seeta was seen. |
|||
इत्यार्षे श्री
रामायणे सुन्दरकाण्डे त्रयोविंशतिः भाग:
No comments:
Post a Comment