सुन्दरकाण्ड
- Sundarakāṇḍa
(भाग - ३
;;; Part – 3)
|
Sarga
number as per Ramayana |
Shlokas
extracted |
No. of shlokas |
Cumulative number of shlokas in this
Kanda |
|
2 |
स
सागरमनाधृष्यमतिक्रम्य महाबलः | ततः
पादपमुक्तेन पुष्पवर्षेण वीर्यवान् | योजनानां शतं श्रीमांस्तीर्त्वाप्युत्तमविक्रमः | शतान्यहं योजनानां क्रमेयं सुबहून्यपि | स
तु वीर्यवतां श्रेष्ठः प्लवतामपि चोत्तमः | शाद्वलानि च नीलानि गन्धवन्ति वनानि च | शैलांश्च तरुसञ्चन्नान्वनराजीश्च पुष्पिताः | स
तस्मिन्नचले तिष्ठन्वनान्युपवनानि च | सरलान्कर्णिकारांश्च खर्जूरांश्च सुपुष्पितान् | प्रियङ्गून्गन्धपूर्णांश्च नीपान्सप्तच्छदांस्तथा | पुष्पभारनिबद्धांश्च तथा मुकुलितानपि | हंसकारण्डवाकीर्णा वापीः पद्मोत्पलायुताः | सन्ततान्विविधैर्वृक्षैः सर्वर्तुफलपुष्पितैः | समासाद्य च लक्ष्मीवाँल्लङ्कां रावणपालिताम् | सीतापहरणार्थेन रावणेन सुरक्षिताम् | काञ्चनेनावृतां रम्यां प्राकारेण महापुरीम् | तोरणैः काञ्चनैर्दिव्यैर्लतापङ्क्तिविचित्रितैः | गिरिमूर्ध्नि स्थितां लङ्कां पाण्डुरैर्भवनैः शुभैः | पालितां राक्षसेन्द्रेण निर्मितां विश्वकर्मणा | सम्पूर्णां राक्षसैर्घोरैर्नागैर्भोगवतीम् इव | दंष्ट्रिभिर्बहुभिः शूरैः शूलपट्टिशपाणिभिः | वप्रप्राकारजघनां विपुलाम्बुनवाम्बराम् | द्वारमुत्तरमासाद्य चिन्तयामास वानरः | तस्याश्च महतीं गुप्तिं सागरं च निरीक्ष्य सः | आगत्यापीह हरयो भविष्यन्ति निरर्थकाः | इमां
तु विषमां दुर्गां लङ्कां रावणपालिताम् | अवकाशो न सान्त्वस्य राक्षसेष्वभिगम्यते | चतुर्णामेव हि गतिर्वानराणां महात्मनाम् | यावज्जानामि वैदेहीं यदि जीवति वा न वा | ततः
स चिन्तयामास मुहूर्तं कपिकुञ्जरः | अनेन
रूपेण मया न शक्या रक्षसां पुरी | उग्रौजसो महावीर्यो बलवन्तश्च राक्षसाः | लक्ष्यालक्ष्येण रूपेण रात्रौ लङ्का पुरी मया | तां
पुरीं तादृशीं दृष्ट्वा दुराधर्षां सुरासुरैः | केनोपायेन पश्येयं मैथिलीं जनकात्मजाम् | न
विनश्येत्कथं कार्यं रामस्य विदितात्मनः | भूताश्चार्थो विपद्यन्ते देशकालविरोधिताः | अर्थानर्थान्तरे बुद्धिर्निश्चितापि न शोभते | न
विनश्येत्कथं कार्यं वैक्लव्यं न कथं भवेत् | मयि
दृष्टे तु रक्षोभी रामस्य विदितात्मनः | न
हि शक्यं क्व चित्स्थातुमविज्ञातेन राक्षसैः | वायुरप्यत्र नाज्ञातश् चरेदिति मतिर्मम | इहाहं
यदि तिष्ठामि स्वेन रूपेण संवृतः | तदहं
स्वेन रूपेण रजन्यां ह्रस्वतां गतः | रावणस्य पुरीं रात्रौ प्रविश्य सुदुरासदाम् | इति
सञ्चिन्त्य हनुमान्सूर्यस्यास्तमयं कपिः | |
46 |
236 |
|
Shri Hanuman reaches
Lanka and observes the beautiful city from a mountain top and decides to wait
for night to arrive, so that he can enter the city. |
|||
|
3 |
अथ
सा हरिशार्दूलम् प्रविशन्तिम् महाबलम् | सा
तम् हरिवरम् दृष्ट्वा लङ्का रावणपालिता | पुरस्तत्क पिवर्यस्य वायुसूनोरतिष्ठत | कस्त्वम् केन च कार्येण इह प्राप्तो वनालय | न
शक्यम् खल्वियम् लङ्का प्रवेष्टुम् वानर त्वया | अथ
तामब्रवीद्वीरो हनुमानग्रतः स्थिताम् | का
त्वम् विरूपनयना पुरद्वारेऽवतिष्ठसि | हनुमाद्वचनं श्रुत्वा लङ्का सा कामरूपिणी।
उवाच
वचनं क्रुद्धा परुषं पवनात्मजम्॥८|| अहं
राक्षसराजस्य रावणस्य महात्मनः। अज्ञाप्रतीक्षा दुर्दर्षा रक्षामि नगरीं इमाम्॥९|| न
शक्या मामवज्ञाय प्रवेष्ठुं नगरी त्वया। अद्य
प्राणैः परित्यक्तः स्वप्स्यसे निहतो मया॥१०|| अहं
हि नगरी लङ्का स्वयमेव प्लवंगम। सर्वतः परिरक्षामि ह्येतत्ते कथितं मया॥११|| लङ्काया वचनं श्रुत्वा हनुमान्मारुतात्मजः। यत्नवान् स हरिश्रेष्ठः स्थितश्शैल इवापरः॥१२|| स
तां स्त्रीरूप विकृतां दृष्ट्वा वानरपुंगवः। अबभाषेऽथ मेधावी सत्त्ववान् प्लवगर्षभः॥१३|| द्रक्ष्यामि नगरीं लङ्कां साट्टप्राकारतोरणाम्। इत्यर्थमिह संप्राप्तः परं कौतूहलम् हि मे ॥१४|| ववान्युपवनानीह लङ्कायाः काननानिच । सर्वतो गृहमुख्यानि द्रष्टुमागमनं हि मे॥ १५|| तस्य
तद्वचनं श्रुत्वा लङ्का सा कामरूपिणी। भूय
एव पुनर्वाक्यं बभाषे परुषाक्षरम्॥१६|| मामनिर्जित्य दुर्बुद्धे राक्षसेश्वरपालिताम्। न
शक्यमद्य ते द्रष्टुं पुरीयं वानराधमा॥१७|| ततस्स
कपिशार्दूलः तां उवाच निशाचरीम्। दृष्ट्वापुरीं इमां भद्रे पुनर्यास्ये यथागतम्॥१८|| ततः
कृत्वा महानादं सावै लङ्का भयावहं । तलेन
वानरश्रेष्ठं ताडयामास वेगिता ॥१९|| ततस्स
कपिशार्दूलो लङ्कया ताडितो भृशम्। ननाद
सु महानादं वीर्यवान् पवनात्मजः॥२०|| ततस्संवर्तयामास वामहस्तस्यसोऽङ्गुळीः। मुष्ठिनाऽभिजघानैनां हनुमान् क्रोधमूर्च्छितः॥२१|| स्त्रीचेति मन्यमानेन नाति क्रोधः स्वयं कृतः। सा
तु तेन प्रहारेण विह्वलाङ्गी निशाचरी॥२२|| पपात
सहसा भुमौ विकृतानन दर्शना। ततस्तु हनुमान् प्राज्ञस्तां दृष्ट्वा विनिपातिताम्॥२३|| कृपां
चकार तेजस्वी मन्यमानः स्त्रियम् तु ताम्। ततो
वैभृश संविग्ना लङ्का सा गद्गदाक्षरम्॥२४|| उवाच
गर्वितं वाक्यं हनूमंतं प्लवङ्गमम्। प्रसीद सुमहाबाहो त्रायस्व हरिसत्तम॥२५|| समये
सौम्य तिष्ठंति सत्त्ववंतो महाबलाः। अहं
तु नगरी लङ्का स्वयमेव प्लवङ्गम॥२६|| निर्जिताहं त्वया वीर विक्रमेण महाबल। इदं
तु तथ्यं शृणूवै ब्रुवंत्या हरीश्वर॥२७|| स्वयंभुवा पुरा दत्तं वरदानं यथा मम। यदा
त्वां वानरः कश्चित् विक्रमात् वशमानयेत्॥२८|| तदा
त्वया हि विज्ञेयं रक्षसां भयमागतम् स
हि मे समयः सौम्य प्राप्तोsद्यतवदर्शनात्॥२९|| स्वयंभूविहितः सत्यो न तस्यास्ति व्यतिक्रमः । सीतानिमित्तं राज्ञस्तु रावणस्य दुरात्मनः॥३०|| रक्षसां चैव सर्वेषां विनाशः समुपागतः। तत्प्रविश्य हरिश्रेष्ठ पुरीं रावणपालिताम्
| विधत्स्वसर्व कार्याणि यानि यानीह वांच्छसि॥३१ || |
31 |
267 |
|
Shri Hanuman reduces
the size of the body at that night to a size equal to that of a cat and tried
to enter the Lanka. However, the soul
of Lanka, Lankhini, who is guarding Lanka at the behest of Ravana, stops Shri
Hanuman and queries as to the purpose of his visit. Shri Hanuman subdues her
with a single light hit with his left fist. Thereafter, he enters Lanka. |
|||
|
4 |
स
लम्बशिखरे लम्बे लम्बतोयदसंनिभे | निशि
लङ्कां महासत्त्वो विवेश कपिकुञ्जरः | शारदाम्बुधरप्रख्यैर्भवनैरुपशोभिताम् | सुपुष्टबलसङ्गुप्तां यथैव विटपावतीम् | भुजगाचरितां गुप्तां शुभां भोगवतीम् इव | चण्डमारुतनिर्ह्रादां यथेन्द्रस्यामरावतीम् | किङ्किणीजालघोषाभिः पताकाभिरलङ्कृताम् | विस्मयाविष्टहृदयः पुरीमालोक्य सर्वतः | मणिस्फटिक मुक्ताभिर्मणिकुट्टिमभूषितैः | वैदूर्यतलसोपानैः स्फाटिकान्तरपांसुभिः | क्रौञ्चबर्हिणसङ्घुष्टे राजहंसनिषेवितैः | वस्वोकसाराप्रतिमां समीक्ष्य नगरीं ततः | तां
समीक्ष्य पुरीं लङ्कां राक्षसाधिपतेः शुभाम् | नेयमन्येन नगरी शक्या धर्षयितुं बलात् | कुमुदाङ्गदयोर्वापि सुषेणस्य महाकपेः | विवस्वतस्तनूजस्य हरेश्च कुशपर्वणः | समीक्ष्य तु महाबाहो राघवस्य पराक्रमम् | तां
रत्नवसनोपेतां कोष्ठागारावतंसकाम् | तां
नष्टतिमिरां दीपैर्भास्वरैश्च महागृहैः | प्रविष्टः सत्त्वसम्पन्नो निशायां मारुतात्मजः | हसितोद्घुष्टनिनदैस्तूर्यघोष पुरः सरैः | प्रजज्वाल तदा लङ्का रक्षोगणगृहैः शुभैः | तां
चित्रमाल्याभरणां कपिराजहितङ्करः | शुश्राव मधुरं गीतं त्रिस्थानस्वरभूषितम् | शुश्राव काञ्चीनिनादं नूपुराणां च निःस्वनम् | स्वाध्याय निरतांश्चैव यातुधानान्ददर्श सः | राजमार्गं समावृत्य स्थितं रक्षोबलं महत् | दीक्षिताञ्जटिलान्मुण्डान्गोऽजिनाम्बरवाससः | कूटमुद्गरपाणींश्च दण्डायुधधरानपि | करालान्भुग्नवक्त्रांश्च विकटान्वामनांस्तथा | नातिष्ठूलान्नातिकृशान्नातिदीर्घातिह्रस्वकान् | शक्तिवृक्षायुधांश्चैव पट्टिशाशनिधारिणः | स्रग्विणस्त्वनुलिप्तांश्च वराभरणभूषितान् | शतसाहस्रमव्यग्रमारक्षं मध्यमं कपिः | त्रिविष्टपनिभं दिव्यं दिव्यनादविनादितम् | रथैर्यानैर्विमानैश्च तथा गजहयैः शुभैः | भूषितं रुचिरद्वारं मत्तैश्च मृगपक्षिभिः | अव्यक्तलेखामिव चन्द्रलेखां पांसुप्रदिग्धामिव हेमलेखाम् | क्षतप्ररूढामिव बाणलेखां वायुप्रभिन्नामिव मेघलेखाम् || ३८|| सीतामपश्यन्मनुजेश्वरस्य रामस्य पत्नीं वदतां वरस्य | बभूव
दुःखाभिहतश् चिरस्य प्लवङ्गमो मन्द इवाचिरस्य || ३९|| |
39 |
306 |
|
Entering Lanka at
night by placing his left foot desiring the destruction of enemies, Shri Hanuman
hears various musical instruments being played upon inside. He also observes
enemies' forces and moves towards the royal gynaeceum. |
|||
इत्यार्षे श्री
रामायणे सुन्दरकाण्डे तृतीय: भाग:
No comments:
Post a Comment