सुन्दरकाण्ड - Sundarakāṇḍa (भाग - ४ ;;; Part – 4)

 

सुन्दरकाण्ड - Sundarakāṇḍa (भाग - ४ ;;; Part – 4)

Sarga number as per Ramayana	Shlokas extracted	No. of shlokas	Cumulative number of shlokas in this Kanda
11	अवधूय च तां बुद्धिं बभूवावस्थितस्तदा | जगाम चापरां चिन्तां सीतां प्रति महाकपिः || १|| न रामेण वियुक्ता सा स्वप्तुमर्हति भामिनी | न भोक्तुं नाप्यलङ्कर्तुं न पानमुपसेवितुम् || २|| नान्यं नरमुपस्थातुं सुराणामपि चेश्वरम् | न हि रामसमः कश्चिद्विद्यते त्रिदशेष्वपि | अन्येयमिति निश्चित्य पानभूमौ चचार सः || ३|| सर्वकामैरुपेतां च पानभूमिं महात्मनः | ददर्श कपिशार्दूलस्तस्य रक्षःपतेर्गृहे || ४|| मृगाणां महिषाणां च वराहाणां च भागशः | तत्र न्यस्तानि मांसानि पानभूमौ ददर्श सः || ५|| रौक्मेषु च विशलेषु भाजनेष्वर्धभक्षितान् | ददर्श कपिशार्दूल मयूरान्कुक्कुटांस्तथा || ६|| वराहवार्ध्राणसकान्दधिसौवर्चलायुतान् | शल्यान्मृगमयूरांश्च हनूमानन्ववैक्षत || ७|| कृकरान्विविधान्सिद्धांश्चकोरानर्धभक्षितान् | महिषानेकशल्यांश्च छागांश्च कृतनिष्ठितान् | लेख्यमुच्चावचं पेयं भोज्यानि विविधानि च || ८|| तथाम्ललवणोत्तंसैर्विविधै रागषाडवैः | हार नूपुरकेयूरैरपविद्धैर्महाधनैः || ९|| पानभाजनविक्षिप्तैः फलैश् च विविधैरपि | कृतपुष्पोपहारा भूरधिकं पुष्यति श्रियम् || १०|| तत्र तत्र च विन्यस्तैः सुश्लिष्टैः शयनासनैः | पानभूमिर्विना वह्निं प्रदीप्तेवोपलक्ष्यते || ११|| बहुप्रकारैर्विविधैर्वरसंस्कारसंस्कृतैः | मांसैः कुशलसंयुक्तैः पानभूमिगतैः पृथक् || १२|| दिव्याः प्रसन्ना विविधाः सुराः कृतसुरा अपि | शर्करासवमाध्वीकाः पुष्पासवफलासवाः | वासचूर्णैश्च विविधैर्मृष्टास्तैस्तैः पृथक्पृथक् || १३|| सन्तता शुशुभे भूमिर्माल्यैश्च बहुसंस्थितैः | हिरण्मयैश्च करकैर्भाजनैः स्फाटिकैरपि | जाम्बूनदमयैश्चान्यैः करकैरभिसंवृता || १४|| राजतेषु च कुम्भेषु जाम्बूनदमयेषु च | पानश्रेष्ठं तदा भूरि कपिस्तत्र ददर्श ह || १५|| सोऽपश्यच्छातकुम्भानि शीधोर्मणिमयानि च | राजतानि च पूर्णानि भाजनानि महाकपिः || १६|| क्व चिदर्धावशेषाणि क्व चित्पीतानि सर्वशः | क्व चिन्नैव प्रपीतानि पानानि स ददर्श ह || १७|| क्व चिद्भक्ष्यांश्च विविधान्क्व चित्पानानि भागशः | क्व चिदन्नावशेषाणि पश्यन्वै विचचार ह || १८|| क्व चित्प्रभिन्नैः करकैः क्व चिदालोडितैर्घटैः | क्व चित्सम्पृक्तमाल्यानि जलानि च फलानि च || १९|| निरीक्षमाणश्च ततस्ताः स्त्रियः स महाकपिः | जगाम महतीं चिन्तां धर्मसाध्वसशङ्कितः || २०|| परदारावरोधस्य प्रसुप्तस्य निरीक्षणम् | इदं खलु ममात्यर्थं धर्मलोपं करिष्यति || २१|| न हि मे परदाराणां दृष्टिर्विषयवर्तिनी | अयं चात्र मया दृष्टः परदारपरिग्रहः ||२२|| तस्य प्रादुरभूच्चिन्तापुनरन्या मनस्विनः | निश्चितैकान्तचित्तस्य कार्यनिश्चयदर्शिनी || २३|| कामं दृष्ट्वा मया सर्वा विश्वस्ता रावणस्त्रियः | न तु मे मनसः किं चिद्वैकृत्यमुपपद्यते || २४|| मनो हि हेतुः सर्वेषामिन्द्रियाणां प्रवर्तते | शुभाशुभास्ववस्थासु तच्च मे सुव्यवस्थितम् || २५|| नान्यत्र हि मया शक्या वैदेही परिमार्गितुम् | स्त्रियो हि स्त्रीषु दृश्यन्ते सदा सम्परिमार्गणे ||२६|| यस्य सत्त्वस्य या योनिस्तस्यां तत्परिमार्ग्यते | न शक्यं प्रमदा नष्टा मृगीषु परिमार्गितुम् || २७|| तदिदं मार्गितं तावच्छुद्धेन मनसा मया | रावणान्तःपुरं सरं दृश्यते न च जानकी || २८|| देवगन्धर्वकन्याश्च नागकन्याश्च वीर्यवान् | अवेक्षमाणो हनुमान्नैवापश्यत जानकीम् || २९|| तामपश्यन्कपिस्तत्र पश्यंश्चान्या वरस्त्रियः | अपक्रम्य तदा वीरः प्रध्यातुमुपचक्रमे || ३०||	30	179
Pondering over again and realizing that the woman he saw at Ravana's house was not Seetha, Shri Hanuman begins to search again for Seetha in that Lanka.
12	स तस्य मध्ये भवनस्य वानरो लतागृहांश्चित्रगृहान्निशागृहान् | जगाम सीतां प्रति दर्शनोत्सुको न चैव तां पश्यति चारुदर्शनाम् || १|| स चिन्तयामास ततो महाकपिः प्रियामपश्यन्रघुनन्दनस्य ताम् | ध्रुवं नु सीता म्रियते यथा न मे विचिन्वतो दर्शनमेति मैथिली || २|| सा राक्षसानां प्रवरेण बाला स्वशीलसंरक्षण तत्परा सती | अनेन नूनं प्रतिदुष्टकर्मणा हता भवेदार्यपथे परे स्थिता || ३|| विरूपरूपा विकृता विवर्चसो महानना दीर्घविरूपदर्शनाः | समीक्ष्य सा राक्षसराजयोषितो भयाद्विनष्टा जनकेश्वरात्मजा || ४|| सीतामदृष्ट्वा ह्यनवाप्य पौरुषं विहृत्य कालं सह वानरैश् चिरम् | न मेऽस्ति सुग्रीवसमीपगा गतिः सुतीक्ष्णदण्डो बलवांश्च वानरः || ५|| दृष्टमन्तःपुरं सर्वं दृष्ट्वा रावणयोषितः | न सीता दृश्यते साध्वी वृथा जातो मम श्रमः || ६|| किं नु मां वानराः सर्वे गतं वक्ष्यन्ति सङ्गताः | गत्वा तत्र त्वया वीर किं कृतं तद्वदस्व नः || ७|| अदृष्ट्वा किं प्रवक्ष्यामि तामहं जनकात्मजाम् | ध्रुवं प्रायमुपेष्यन्ति कालस्य व्यतिवर्तने || ८|| किं वा वक्ष्यति वृद्धश्च जाम्बवानङ्गदश्च सः | गतं पारं समुद्रस्य वानराश्च समागताः || ९|| अनिर्वेदः श्रियो मूलमनिर्वेदः परं सुखम् | भूयस्तावद्विचेष्यामि न यत्र विचयः कृतः || १०|| अनिर्वेदो हि सततं सर्वार्थेषु प्रवर्तकः | करोति सफलं जन्तोः कर्म यच्च करोति सः || ११|| तस्मादनिर्वेद कृतं यत्नं चेष्टेऽहमुत्तमम् | अदृष्टांश्च विचेष्यामि देशान्रावणपालितान् || १२|| आपानशालाविचितास्तथा पुष्पगृहाणि च | चित्रशालाश्च विचिता भूयः क्रीडागृहाणि च || १३|| निष्कुटान्तररथ्याश्च विमानानि च सर्वशः | इति सञ्चिन्त्य भूयोऽपि विचेतुमुपचक्रमे || १४|| भूमीगृहांश्चैत्यगृहान्गृहातिगृहकानपि | उत्पतन्निपतंश्चापि तिष्ठन्गच्छन्पुनः क्व चित् || १५|| अपावृण्वंश्च द्वाराणि कपाटान्यवघट्टयन् | प्रविशन्निष्पतंश्चापि प्रपतन्नुत्पतन्नपि | सर्वमप्यवकाशं स विचचार महाकपिः || १६|| चतुरङ्गुलमात्रोऽपि नावकाशः स विद्यते | रावणान्तःपुरे तस्मिन्यं कपिर्न जगाम सः || १७|| सोऽपश्यंस्तां महाबाहुः पश्यंश्चान्या वरस्त्रियः | विषसाद महाबाहुर्हनूमान्मारुतात्मजः || १८||	18	197
Shri Hanuman gets depressed, as he could not find Seeta inspite of repeated searches.  He thinks that Seetha might be dead and thus, gets into pessimistic mood for a moment.
13	विमानात्तु सुसङ्क्रम्य प्राकारं हरियूथपः | हनूमान्वेगवानासीद्यथा विद्युद्घनान्तरे || १|| सम्परिक्रम्य हनुमान्रावणस्य निवेशनान् | अदृष्ट्वा जानकीं सीतामब्रवीद्वचनं कपिः || २|| भूयिष्ठं लोडिता लङ्का रामस्य चरता प्रियम् | न हि पश्यामि वैदेहीं सीतां सर्वाङ्गशोभनाम् || ३|| पल्वलानि तटाकानि सरांसि सरितस्तथा | नद्योऽनूपवनान्ताश्च दुर्गाश्च धरणीधराः | लोडिता वसुधा सर्वा न च पश्यामि जानकीम् || ४|| इह सम्पातिना सीता रावणस्य निवेशने | आख्याता गृध्रराजेन न च पश्यामि ताम् अहम् || ५|| अशोकवनिका चापि महतीयं महाद्रुमा | इमामभिगमिष्यामि न हीयं विचिता मया || ६|| वसून्रुद्रांस्तथादित्यानश्विनौ मरुतोऽपि च | नमस्कृत्वा गमिष्यामि रक्षसां शोकवर्धनः || ७|| जित्वा तु राक्षसान्देवीमिक्ष्वाकुकुलनन्दिनीम् | सम्प्रदास्यामि रामाया यथासिद्धिं तपस्विने ||८|| स मुहूर्तमिव ध्यात्वा चिन्ताविग्रथितेन्द्रियः | उदतिष्ठन्महाबाहुर्हनूमान्मारुतात्मजः || ९|| नमोऽस्तु रामाय सलक्ष्मणाय देव्यै च तस्यै जनकात्मजायै | नमोऽस्तु रुद्रेन्द्रयमानिलेभ्यो नमोऽस्तु चन्द्रार्कमरुद्गणेभ्यः || १०|| स तेभ्यस्तु नमस्कृत्वा सुग्रीवाय च मारुतिः | दिशः सर्वाः समालोक्य अशोकवनिकां प्रति || ११||	11	208
Shri Hanuman overcomes his initial depressed mood, and thinks to search the Ashoka garden which was not searched till then.

इत्यार्षे श्री रामायणे सुन्दरकाण्डे चतुर्थ: भाग:

 

Sundarakāṇḍa Part-3

Sundarakāṇḍa Part-5