युद्धकाण्ड - Yuddhakāṇḍa (भाग - २ ;;; Part – 2)

 

युद्धकाण्ड - Yuddhakāṇḍa (भाग - २ ;;; Part – 2)

Sarga number as per Ramayana	Shlokas extracted	No. of shlokas	Cumulative number of shlokas in this Kanda
4 (Part -2)	शतैः शतसहस्रैश्च कोटीभिरयुतैरपि | वारणाभिश्च हरिभिर्ययौ परिवृतस्तदा || २१|| तं यान्तमनुयाति स्म महती हरिवाहिनी || २२|| हृष्टाः प्रमुदिताः सर्वे सुग्रीवेणाभिपालिताः | आप्लवन्तः प्लवन्तश्च गर्जन्तश्च प्लवङ्गमाः | क्ष्वेलन्तो निनदन्तश्च जग्मुर्वै दक्षिणां दिशम् || २३|| भक्षयन्तः सुगन्धीनि मधूनि च फलानि च | उद्वहन्तो महावृक्षान्मञ्जरीपुञ्जधारिणः || २४|| अन्योन्यं सहसा दृष्टा निर्वहन्ति क्षिपन्ति च | पतन्तश्चोत्पतन्त्यन्ये पातयन्त्यपरे परान् || २५|| रावणो नो निहन्तव्यः सर्वे च रजनीचराः | इति गर्जन्ति हरयो राघवस्य समीपतः || २६|| पुरस्तादृषभ्हो वीरो नीलः कुमुद एव च | पथानं शोधयन्ति स्म वानरैर्बहुभिः सह || २७|| मध्ये तु राजा सुग्रीवो रामो लक्ष्मण एव च | बहुभिर्बलिभिर्भीमैर्वृताः शत्रुनिबर्हणः || २८|| हरिः शतबलिर्वीरः कोटीभिर्दशभिर्वृतः | सर्वामेको ह्यवष्टभ्य ररक्ष हरिवाहिनीम् || २९|| कोटीशतपरीवारः केसरी पनसो गजः | अर्कश्चातिबलः पार्श्वमेकं तस्याभिरक्षति || ३०|| सुषेणो जाम्बवांश्चैव ऋक्षैर्बहुभिरावृतः | सुग्रीवं पुरतः कृत्वा जघनं संररक्षतुः || ३१|| तेषां सेनापतिर्वीरो नीलो वानरपुङ्गवः | सम्पतन्पततां श्रेष्ठस्तद्बलं पर्यपालयत् || ३२|| दरीमिखः प्रजङ्घश्च जम्भोऽथ रभसः कपिः | सर्वतश्च ययुर्वीरास्त्वरयन्तः प्लवङ्गमान् || ३३|| एवं ते हरिशार्दूला गच्छन्तो बलदर्पिताः | अपश्यंस्ते गिरिश्रेष्ठं सह्यं द्रुमलतायुतम् || ३४|| सागरौघनिभं भीमं तद्वानरबलं महत् | निःससर्प महाघोषं भीमवेग इवार्णवः || ३५|| तस्य दाशरथेः पार्श्वे शूरास्ते कपिकुञ्जराः | तूर्णमापुप्लुवुः सर्वे सदश्वा इव चोदिताः || ३६|| कपिभ्यामुह्यमानौ तौ शुशुभते नरर्षभौ | महद्भ्यामिव संस्पृष्टौ ग्राहाभ्यां चन्द्रभास्करौ || ३७|| तमङ्गदगतो रामं लक्ष्मणः शुभया गिरा | उवाच प्रतिपूर्णार्थः स्मृतिमान्प्रतिभानवान् || ३८|| हृतामवाप्य वैदेहीं क्षिप्रं हत्वा च रावणम् | समृद्धार्थः समृद्धार्थामयोध्यां प्रतियास्यसि || ३९|| महान्ति च निमित्तानि दिवि भूमौ च राघव | शुभान्ति तव पश्यामि सर्वाण्येवार्थसिद्धये || ४०|| अनु वाति शुभो वायुः सेनां मृदुहितः सुखः | पूर्णवल्गुस्वराश्चेमे प्रवदन्ति मृगद्विजाः || ४१|| प्रसन्नाश्च दिशः सर्वा विमलश्च दिवाकरः | उशना च प्रसन्नार्चिरनु त्वां भार्गवो गतः || ४२|| ब्रह्मराशिर्विशुद्धश्च शुद्धाश्च परमर्षयः | अर्चिष्मन्तः प्रकाशन्ते ध्रुवं सर्वे प्रदक्षिणम् || ४३|| त्रिशङ्कुर्विमलो भाति राजर्षिः सपुरोहितः | पितामहवरोऽस्माकमिष्क्वाकूणां महात्मनाम् || ४४|| विमले च प्रकाशेते विशाखे निरुपद्रवे | नक्षत्रं परमस्माकमिक्ष्वाकूणां महात्मनाम् || ४५|| नैरृतं नैरृतानां च नक्षत्रमभिपीड्यते | मूलं मूलवता स्पृष्टं धूप्यते धूमकेतुना || ४६|| सरं चैतद्विनाशाय राक्षसानाम् उपस्थितम् | काले कालगृहीतानां नकत्रं ग्रहपीडितम् || ४७|| प्रसन्नाः सुरसाश्चापो वनानि फलवन्ति च | प्रवान्त्यभ्यधिकं गन्धा यथर्तुकुसुमा द्रुमाः || ४८|| व्यूढानि कपिसैन्यानि प्रकाशन्तेऽधिकं प्रभो | देवानामिव सैन्यानि सङ्ग्रामे तारकामये || ४९|| एवमार्य समीक्ष्यैतान्प्रीतो भवितुमर्हसि | इति भ्रातरमाश्वास्य हृष्टः सौमित्रिरब्रवीत् || ५०|| अथावृत्य महीं कृत्स्नां जगाम महती चमूः | ऋक्षवानरशार्दूलैर्नखदंष्ट्रायुधैर्वृता || ५१|| कराग्रैश्चरणाग्रैश्च वानरैरुद्धतं रजः | भौममन्तर्दधे लोकं निवार्य सवितुः प्रभाम् || ५२|| सा स्म याति दिवारात्रं महती हरिवाहिनी | हृष्टप्रमुदिता सेना सुग्रीवेणाभिरक्षिता || ५३|| वनरास्त्वरितं यान्ति सर्वे युद्धाभिनन्दनः | मुमोक्षयिषवः सीतां मुहूर्तं क्वापि नासत || ५४|| ततः पादपसम्बाधं नानामृगसमाकुलम् | सह्यपर्वतमासेदुर्मलयं च मही धरम् || ५५|| काननानि विचित्राणि नदीप्रस्रवणानि च | पश्यन्नपि ययौ रामः सह्यस्य मलयस्य च || ५६|| चम्पकांस्तिलकांश्चूतानशोकान्सिन्दुवारकान् | करवीरांश्च तिमिशान्भञ्जन्ति स्म प्लवङ्गमाः || ५७|| फलान्यमृतगन्धीनि मूलानि कुसुमानि च | बुभुजुर्वानरास्तत्र पादपानां बलोत्कटाः || ५८|| द्रोणमात्रप्रमाणानि लम्बमानानि वानराः | ययुः पिबन्तो हृष्टास्ते मधूनि मधुपिङ्गलाः || ५९|| पादपानवभञ्जन्तो विकर्षन्तस्तथा लताः | विधमन्तो गिरिवरान्प्रययुः प्लवगर्षभाः || ६०|| वृक्षेभ्योऽन्ये तु कपयो नर्दन्तो मधुदर्पिताः | अन्ये वृक्षान्प्रपद्यन्ते प्रपतन्त्यपि चापरे || ६१|| बभूव वसुधा तैस्तु सम्पूर्णा हरिपुङ्गवैः | यथा कमलकेदारैः पक्वैरिव वसुन्धरा || ६२|| महेन्द्रमथ सम्प्राप्य रामो राजीवलोचनः | अध्यारोहन्महाबाहुः शिखरं द्रुमभूषितम् || ६३|| ततः शिखरमारुह्य रामो दशरथात्मजः | कूर्ममीनसमाकीर्णमपश्यत्सलिलाशयम् || ६४|| ते सह्यं समतिक्रम्य मलयं च महागिरिम् | आसेदुरानुपूर्व्येण समुद्रं भीमनिःस्वनम् || ६५|| अवरुह्य जगामाशु वेलावनमनुत्तमम् | रामो रमयतां श्रेष्ठः ससुग्रीवः सलक्ष्मणः || ६६|| अथ धौतोपलतलां तोयौघैः सहसोत्थितैः | वेलामासाद्य विपुलां रामो वचनमब्रवीत् || ६७|| एते वयमनुप्राप्ताः सुग्रीव वरुणालयम् | इहेदानीं विचिन्ता सा या न पूर्वं समुत्थिता || ६८|| अतः परमतीरोऽयं सागरः सरितां पति | न चायमनुपायेन शक्यस्तरितुमर्णवः || ६९|| तदिहैव निवेशोऽस्तु मन्त्रः प्रस्तूयताम् इह | यथेदं वानरबलं परं पारमवाप्नुयात् || ७०|| इतीव स महाबाहुः सीताहरणकर्शितः | रामः सागरमासाद्य वासमाज्ञापयत्तदा || ७१|| सम्प्राप्तो मन्त्रकालो नः सागरस्येह लङ्घने | स्वां स्वां सेनां समुत्सृज्य मा च कश् चित्कुतो व्रजेत् | गच्छन्तु वानराः शूरा ज्ञेयं छन्नं भयं च नः || ७२|| रामस्य वचनं श्रुत्वा सुग्रीवः सहलक्ष्मणः | सेनां न्यवेशयत्तीरे सागरस्य द्रुमायुते || ७३|| विरराज समीपस्थं सागरस्य तु तद्बलम् | मधुपाण्डुजलः श्रीमान्द्वितीय इव सागरः || ७४|| वेलावनमुपागम्य ततस्ते हरिपुङ्गवाः | विनिविष्टाः परं पारं काङ्क्षमाणा महोदधेः || ७५|| सा महार्णवमासाद्य हृष्टा वानरवाहिनी | वायुवेगसमाधूतं पश्यमाना महार्णवम् || ७६|| दूरपारमसम्बाधं रक्षोगणनिषेवितम् | पश्यन्तो वरुणावासं निषेदुर्हरियूथपाः || ७७|| चण्डनक्रग्रहं घोरं क्षपादौ दिवसक्षये | चन्द्रोदये समाधूतं प्रतिचन्द्रसमाकुलम् || ७८|| चण्डानिलमहाग्राहैः कीर्णं तिमितिमिङ्गिलैः | दीप्तभोगैरिवाक्रीर्णं भुजङ्गैर्वरुणालयम् || ७९||	60	149
After passing through various places, mountains, the Vanara army reaches the shores of the sea.  Sugreeva orders the army to camp around the Northern tip of the ocean.
5	सा तु नीलेन विधिवत्स्वारक्षा सुसमाहिता | सागरस्योत्तरे तीरे साधु सेना निवेशिता || १|| मैन्दश्च द्विविधश्चोभौ तत्र वानरपुङ्गवौ | विचेरतुश्च तां सेनां रक्षार्थं सर्वतो दिशम् || २|| निविष्टायां तु सेनायां तीरे नदनदीपतेः | पार्श्वस्थं लक्ष्मणं दृष्ट्वा रामो वचनमब्रवीत् || ३|| शोकश्च किल कालेन गच्छता ह्यपगच्छति | मम चापश्यतः कान्ताम् अहन्यहनि वर्धते || ४|| न मे दुःखं प्रिया दूरे न मे दुःखं हृतेति च | एतदेवानुशोचामि वयोऽस्या ह्यतिवर्तते || ५|| वाहि वात यतः कन्या तां स्पृष्ट्वा मामपि स्पृश | त्वयि मे गात्रसंस्पर्शश्चन्द्रे दृष्टिसमागमः || ६|| तन्मे दहति गात्राणि विषं पीतमिवाशये | हा नाथेति प्रिया सा मां ह्रियमाणा यदब्रवीत् || ७|| तद्वियोगेन्धनवता तच्चिन्ताविपुलार्चिषा | रात्रिं दिवं शरीरं मे दह्यते मदनाग्निना || ८|| अवगाह्यार्णवं स्वप्स्ये सौमित्रे भवता विना | कथं चित्प्रज्वलन्कामः समासुप्तं जले दहेत् || ९|| बह्वेतत्कामयानस्य शक्यमेतेन जीवितुम् | यदहं सा च वामोरुरेकां धरणिमाश्रितौ || १०|| केदारस्येव केदारः सोदकस्य निरूदकः | उपस्नेहेन जीवामि जीवन्तीं यच्छृणोमि ताम् || ११|| कदा तु खलु सुस्शोणीं शतपत्रायतेक्षणाम् | विजित्य शत्रून्द्रक्ष्यामि सीतां स्फीतामिव श्रियम् || १२|| कदा नु चारुबिम्बौष्ठं तस्याः पद्ममिवाननम् | ईषदुन्नम्य पास्यामि रसायनमिवातुरः || १३|| तौ तस्याः संहतौ पीनौ स्तनौ तालफलोपमौ | कदा नु खलु सोत्कम्पौ हसन्त्या मां भजिष्यतः || १४|| सा नूनमसितापाङ्गी रक्षोमध्यगता सती | मन्नाथा नाथहीनेव त्रातारं नाधिगच्छति || १५|| कदा विक्षोभ्य रक्षांसि सा विधूयोत्पतिष्यति | विधूय जलदान्नीलाञ्शशिलेखा शरत्स्विव || १६|| स्वभावतनुका नूनं शोकेनानशनेन च | भूयस्तनुतरा सीता देशकालविपर्ययात् || १७|| कदा नु राक्षसेन्द्रस्य निधायोरसि सायकान् | सीतां प्रत्याहरिष्यामि शोकमुत्सृज्य मानसं || १८|| कदा नु खलु मां साध्वी सीतामरसुतोपमा | सोत्कण्ठा कण्ठमालम्ब्य मोक्ष्यत्यानन्दजं जलम् || १९|| कदा शोकमिमं घोरं मैथिली विप्रयोगजम् | सहसा विप्रमोक्ष्यामि वासः शुक्लेतरं यथा || २०|| एवं विलपतस्तस्य तत्र रामस्य धीमतः | दिनक्षयान्मन्दवपुर्भास्करोऽस्तमुपागमत् || २१|| आश्वासितो लक्ष्मणेन रामः सन्ध्यामुपासत | स्मरन्कमलपत्राक्षीं सीतां शोकाकुलीकृतः || २२||	22	171
Shri Rama recollects Seetha and laments about her separation. Lakshmana consoles him.

इत्यार्षे श्री रामायणे युद्धकाण्डे द्वितीय: भाग:

Yuddhakāṇḍa Part-1

Yuddhakāṇḍa Part-3