युद्धकाण्ड - Yuddhakāṇḍa (भाग - २४
;;; Part – 24)
|
Sarga
number as per Ramayana |
Shlokas
extracted |
No. of shlokas |
Cumulative number of shlokas in this
Kanda |
|
77 |
निकुम्भो भ्रातरं दृष्ट्वा सुग्रीवेण निपातितम् | ततः
स्रग्दामसंनद्धं दत्तपञ्चाङ्गुलं शुभम् | हेमपट्टपरिक्षिप्तं वज्रविद्रुमभूषितम् | तमाविध्य महातेजाः शक्रध्वजसमं रणे | उरोगतेन निष्केण भुजस्थैरङ्गदैरपि | निकुम्भो भूषणैर्भाति तेन स्म परिघेण च | परिघाग्रेण पुस्फोट वातग्रन्थिर्महात्मनः | नगर्या विटपावत्या गन्धर्वभवनोत्तमैः | सतारागणनक्षत्रं सचन्द्रं समहाग्रहम् | दुरासदश्च सञ्जज्ञे परिघाभरणप्रभः | राक्षसा वानराश्चापि न शेकुः स्पन्दितुं भयात् | परिघोपमबाहुस्तु परिघं भास्करप्रभम् | स्थिरे तस्योरसि व्यूढे परिघः शतधा कृतः | स
तु तेन प्रहारेण चचाल च महाकपिः | स
तथाभिहतस्तेन हनूमान्प्लवगोत्तमः | तमुद्यम्य महातेजा निकुम्भोरसि वीर्यवान् | ततः
पुस्फोट चर्मास्य प्रसुस्राव च शोणितम् | स
तु तेन प्रहारेण निकुम्भो विचचाल ह | विचुक्रुशुस्तदा सङ्ख्ये भीमं लङ्कानिवासिनः | स
तथा ह्रियमाणोऽपि कुम्भकर्णात्मजेन हि | आत्मानं मोचयित्वाथ क्षितावभ्यवपद्यत | निक्षिप्य परमायत्तो निकुम्भं निष्पिपेष च | परिगृह्य च बाहुभ्यां परिवृत्य शिरोधराम् | अथ
विनदति सादिते निकुम्भे |
24 |
2428 |
|
Seeing his brother
Kumbha killed in battle, the enraged Nikumbha roared and attacked the vanaras
with an iron club. As no one was able to withstand that attack, Shri Hanuman comes
forward and attacks Nikumbha. In a duel that ensued, Shri Hanuman pounds his
chest with his fist, catches his head and kills him by tearing his head off. |
|||
|
78 |
निकुम्भं च हतं श्रुत्वा कुम्भं च विनिपातितम् | नैरृतः क्रोधशोकाभ्यां द्वाभ्यां तु परिमूर्छितः | गच्छ
पुत्र मयाज्ञप्तो बलेनाभिसमन्वितः | रावणस्य वचः श्रुत्वा शूरो मानी खरात्मजः | सोऽभिवाद्य दशग्रीवं कृत्वा चापि प्रदक्षिणम् | समीपस्थं बलाध्यक्षं खरपुत्रोऽब्रवीदिदम् | तस्य
तद्वचनं श्रुत्वा बलाध्यक्षो निशाचरः | प्रदक्षिणं रथं कृत्वा आरुरोह निशाचरः | अथ
तान्राक्षसान्सर्वान्मकराक्षोऽब्रवीदिदम् | अहं
राक्षसराजेन रावणेन महात्मना | अद्य
रामं वधिष्यामि लक्ष्मणं च निशाचराः | अद्य
शूलनिपातैश्च वानराणां महाचमूम् | मकराक्षस्य तच्छ्रुत्वा वचनं ते निशाचराः | ते
कामरूपिणः शूरा दंष्ट्रिणः पिङ्गलेक्षणाः | परिवार्य महाकाया महाकायं खरात्मजम् | शङ्खभेरीसहस्राणामाहतानां समन्ततः | प्रभ्रष्टोऽथ करात्तस्य प्रतोदः सारथेस्तदा | तस्य
ते रथसंयुक्ता हया विक्रमवर्जिताः | प्रवाति पवनस्तस्य सपांसुः खरदारुणः | तानि
दृष्ट्वा निमित्तानि राक्षसा वीर्यवत्तमाः | घनगजमहिषाङ्गतुल्यवर्णाः |
21 |
2449 |
|
Then, Ravana ordered
Makaraksha, the son of Khara, to lead their army and to kill Shri Rama,
Lakshmana and the vanaras. Makaraksha, alongwith his army of demons, set out to
the battlefield. Though he and his army experiences many evil portents,
Makaraskha's army march forward disregarding those portents. |
|||
|
79 |
निर्गतं मकराक्षं ते दृष्ट्वा वानरपुङ्गवाः | ततः
प्रवृत्तं सुमहत्तद्युद्धं लोमहर्षणम् | वृक्षशूलनिपातैश्च शिलापरिघपातनैः | शक्तिशूलगदाखड्गैस्तोमरैश्च निशाचराः | पाशमुद्गरदण्डैश्च निर्घातैश्चापरैस्तथा | बाणौघैरर्दिताश्चापि खरपुत्रेण वानराः | तान्दृष्ट्वा राक्षसाः सर्वे द्रवमाणान्वनौकसः | विद्रवत्सु तदा तेषु वानरेषु समन्ततः | वारितान्राक्षसान्दृष्ट्वा मकराक्षो निशाचरः | तिष्ठ
राम मया सार्धं द्वन्द्वयुद्धं ददामि ते | यत्तदा दण्डकारण्ये पितरं हतवान्मम | दह्यन्ते भृशमङ्गानि दुरात्मन्मम राघव | दिष्ट्यासि दर्शनं राम मम त्वं प्राप्तवानिह | अद्य
मद्बाणवेगेन प्रेतराड्विषयं गतः | बहुनात्र किमुक्तेन शृणु राम वचो मम | अस्त्रैर्वा गदया वापि बाहुभ्यां वा महाहवे | मकराक्षवचः श्रुत्वा रामो दशरथात्मजः | चतुर्दशसहस्राणि रक्षसां त्वत्पिता च यः | स्वाशितास्तव मांसेन गृध्रगोमायुवायसाः | एवमुक्तस्तु रामेण खरपुत्रो निशाचरः | ताञ्शराञ्शरवर्षेण रामश्चिच्छेद नैकधा | तद्युद्धमभवत्तत्र समेत्यान्योन्यमोजसा | जीमूतयोरिवाकाशे शब्दो ज्यातलयोस्तदा | देवदानवगन्धर्वाः किंनराश्च महोरगाः | विद्धमन्योन्यगात्रेषु द्विगुणं वर्धते बलम् | राममुक्तास्तु बाणौघान्राक्षसस्त्वच्छिनद्रणे | बाणौघवितताः सर्वा दिशश्च विदिशस्तथा | ततः
क्रुद्धो महाबाहुर्धनुश्चिच्छेद रक्षसः | विरथो
वसुधां तिष्ठन्मकराक्षो निशाचरः | विभ्राम्य च महच्छूलं प्रज्वलन्तं निशाचरः | तमापतन्तं ज्वलितं खरपुत्रकराच्च्युतम् | सच्छिन्नो नैकधा शूलो दिव्यहाटकमण्डितः | तच्छूलं निहतं दृष्ट्वा रामेणाद्भुतकर्मणा | तद्दृष्ट्वा निहतं शूलं मकराक्षो निशाचरः | स
तं दृष्ट्वा पतन्तं वै प्रहस्य रघुनन्दनः | तेनास्त्रेण हतं रक्षः काकुत्स्थेन तदा रणे | दृष्ट्वा ते राक्षसाः सर्वे मकराक्षस्य पातनम् | दशरथनृपपुत्रबाणवेगै |
38 |
2487 |
|
Fierce fight ensues
between vanaras and demons. Tormented by the arrows of Makaraksha the vanaras
get frightened and begin to run away. Shri Rama intervenes and counters the
arrows of Makaraksha. Verbal challenges
flow from both sides and a fight between Makaraksha and Shri Rama ensues.
Finally, Shri Rama shatters Makaraksha’s chariot and by employing astra of
AGNI kills him on the spot. The demons get frightened and run away to Lanaka. |
|||
|
80 |
मकराक्षं हतं श्रुत्वा रावणः समितिञ्जयः | जहि
वीर महावीर्यौ भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ | त्वमप्रतिमकर्माणमिन्द्रं जयसि संयुगे | तथोक्तो राक्षसेन्द्रेण प्रतिगृह्य पितुर्वचः | जुह्वतश्चापि तत्राग्निं रक्तोष्णीषधराः स्त्रियः | शस्त्राणि शरपत्राणि समिधोऽथ विभीतकाः | सर्वतोऽग्निं समास्तीर्य शरपत्रैः समन्ततः | चरुहोमसमिद्धस्य विधूमस्य महार्चिषः | प्रदक्षिणावर्तशिखस्तप्तहाटकसंनिभः | हुत्वाग्निं तर्पयित्वाथ देवदानवराक्षसान् | स
वाजिभिश्चतुर्भिस्तु बाणैश्च निशितैर्युतः | जाज्वल्यमानो वपुषा तपनीयपरिच्छदः | जाम्बूनदमहाकम्बुर्दीप्तपावकसंनिभः | तेन
चादित्यकल्पेन ब्रह्मास्त्रेण च पालितः | सोऽभिनिर्याय नगरादिन्द्रजित्समितिञ्जयः | अद्य
हत्वाहवे यौ तौ मिथ्या प्रव्रजितौ वने | कृत्वा निर्वानरामुर्वीं हत्वा रामं सलक्ष्मणम् | आपपाताथ सङ्क्रुद्धो दशग्रीवेण चोदितः | स
ददर्श महावीर्यौ नागौ त्रिशिरसाविव | इमौ
ताविति सञ्चिन्त्य सज्यं कृत्वा च कार्मुकम् | स
तु वैहायसं प्राप्य सरथो रामलक्ष्मणौ | तौ
तस्य शरवेगेन परीतौ रामलक्ष्मणौ | प्रच्छादयन्तौ गगनं शरजालैर्महाबलौ | स
हि धूमान्धकारं च चक्रे प्रच्छादयन्नभः | नैव
ज्यातलनिर्घोषो न च नेमिखुरस्वनः | घनान्धकारे तिमिरे शरवर्षमिवाद्भुतम् | स
रामं सूर्यसङ्काशैः शरैर्दत्तवरो भृशम् | तौ
हन्यमानौ नाराचैर्धाराभिरिव पर्वतौ | अन्तरिक्षं समासाद्य रावणिं कङ्कपत्रिणः | अतिमात्रं शरौघेण पीड्यमानौ नरोत्तमौ | यतो
हि ददृशाते तौ शरान्निपतिताञ्शितान् | रावणिस्तु दिशः सर्वा रथेनातिरथः पतन् | तेनातिविद्धौ तौ वीरौ रुक्मपुङ्खैः सुसंहतैः | नास्य
वेद गतिं कश्चिन्न च रूपं धनुः शरान् | तेन
विद्धाश्च हरयो निहताश्च गतासवः | लक्ष्मणस्तु सुसङ्क्रुद्धो भ्रातरं वाक्यमब्रवीत् | तमुवाच ततो रामो लक्ष्मणं शुभलक्षणम् | अयुध्यमानं प्रच्छन्नं प्राञ्जलिं शरणागतम् | अस्यैव तु वधे यत्नं करिष्यावो महाबल | तमेनं
मायिनं क्षुद्रमन्तर्हितरथं बलात् | यद्येष भूमिं विशते दिवं वा इत्येवमुक्त्वा वचनं महात्मा |
42 |
2529 |
|
When almost all major warriors were killed by Shri Rama’s army, Ravana orders Indrajit to proceed to the battle field. Before proceeding to the battle, Indrajit performed a Vama ritual there, duly making an oblation to the fire and offered live black goat to the fire. A great fire of flames without smoke that appeared indicated his victory. Then, he proceeds to
the battle-field by remaining invisible and releases incessant arrows towards
Shri Rama and Lakshmana. Lakshmana gets infuriated
and states that he would use Brahmastra to eliminate all demons, but Shri
Rama stops him saying that for the sake of one demon, all demons should not
be punished. Struck by the arrows
discharged by Indrajit, many vanaras fall down dead. Then, Shri Rama and
Lakshmana reflect on the various ways and means to eliminate Indrajit. |
|||
इत्यार्षे श्री
रामायणे युद्धकाण्डे चतुर्विंशतिः भाग:
No comments:
Post a Comment